Ο Νίκος Ζαχαριάδης γεννήθηκε στις 27 Απριλίου 1903 στην Αδριανούπολη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η παιδική του ηλικία ήταν περιπετειώδης, καθώς ακολουθούσε τις μετακινήσεις του πατέρα του, Παναγιώτη Ζαχαριάδη, επιθεωρητή του οθωμανικού μονοπωλίου καπνού. Η μητέρα του, Ερατώ Πρωτόπαπα, καταγόταν από την Αρκαδία και τη Χίο. Από μικρός αναγκάστηκε να εργαστεί: καπνεργάτης, φορτοεκφορτωτής, ναυτεργάτης. Στα ταξίδια του γνώρισε τη Ρωσική Επανάσταση και υιοθέτησε τις αρχές του μπολσεβικισμού. Έτσι ξεκίνησε η πολιτική του δράση, η οποία τον οδήγησε σε μια θυελλώδη πορεία.
Η αναρρίχηση στην ηγεσία του ΚΚΕ
Το 1923 γίνεται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Τουρκίας και μεταβαίνει στη Μόσχα, όπου εκπαιδεύεται στην ΚΟΥΤΒ, σχολή στελεχών της Κομιντέρν. Το 1924 στέλνεται στην Ελλάδα για την ΟΚΝΕ και σταδιακά ανεβαίνει στην ιεραρχία του ΚΚΕ.
Το 1934 εκλέγεται Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ. Η πορεία του συνοδεύεται από διώξεις, αποδράσεις και μια σοβαρή κατηγορία για τη δολοφονία του Ηλία Γεωργαπαπαδάκου, από την οποία καταφέρνει να διαφύγει και να επιστρέψει στη Σοβιετική Ένωση. Εκεί παντρεύεται την Τσέχα κομμουνίστρια Μαρία Νοβάκοβα.
Φυλάκιση, Νταχάου και ηγετική επιστροφή
Μετά την δικτατορία του Μεταξά, το 1936, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Το 1941, οι Γερμανοί τον στέλνουν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Νταχάου, όπου μένει μέχρι την απελευθέρωσή του το 1945.
Επιστρέφει στην Ελλάδα ως σύμβολο αντίστασης και αναλαμβάνει εκ νέου την ηγεσία του ΚΚΕ. Ηγήθηκε του κόμματος σε μια κρίσιμη ιστορική καμπή, καθοδηγώντας την επιλογή του ένοπλου αγώνα, που οδήγησε στον Εμφύλιο Πόλεμο.
Ο Εμφύλιος και η ήττα της Αριστεράς
Το 1946, ο Ζαχαριάδης προωθεί την αποχή από τις εκλογές και τη στρατιωτική δράση μέσω του Δημοκρατικού Στρατού. Το 1948 αποπέμπει τον Μάρκο Βαφειάδη, αναλαμβάνοντας ο ίδιος την αρχιστρατηγία. Το αποτέλεσμα είναι η ολοκληρωτική ήττα στον Γράμμο και το Βίτσι το 1949 και η προσφυγιά για χιλιάδες αγωνιστές.
Η εξορία, η αποκαθήλωση και ο τραγικός επίλογος
Ο Ζαχαριάδης εγκαθίσταται στη Σοβιετική Ένωση, δηλώνοντας ότι ο αγώνας συνεχίζεται. Όμως, η ήττα και η μετασταλινική στροφή φέρνουν εσωκομματική κρίση. Το 1956, με παρέμβαση της ΕΣΣΔ, καθαιρείται από την ηγεσία και διαγράφεται από το ΚΚΕ.
Ακολουθούν χρόνια εξορίας στη Σιβηρία, όπου εργάζεται υπό το ψευδώνυμο Νικολάι Νικολάεφ. Το 1962 ζητά να επιστρέψει στην Ελλάδα και να δικαστεί, αλλά το αίτημά του απορρίπτεται. Συλλαμβάνεται από την KGB, ζει υπό επιτήρηση και κάνει απεργίες πείνας.
Στις 1 Αυγούστου 1973, σε ηλικία 70 ετών, βάζει τέλος στη ζωή του στο Σουργκούτ της Σιβηρίας. Ήταν μόνος, απομονωμένος, αμφισβητούμενος από φίλους και εχθρούς.
Η μεταθανάτια αποκατάσταση
Το 2011, η Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ αποφάσισε την πολιτική και κομματική αποκατάστασή του. Ο Νίκος Ζαχαριάδης αναγνωρίστηκε επίσημα ως ιστορικό πρόσωπο του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος, παρά τις βαθιές διαφωνίες και τα τραγικά λάθη που συνόδευσαν την πορεία του.
Ο Ζαχαριάδης έζησε, ηγήθηκε, έσφαλε, αγωνίστηκε και πέθανε για μια ιδέα. Σήμερα, η ιστορία τον κρίνει με αποστάσεις – και με όλα τα ερωτήματα ακόμη ανοιχτά.
