Το 2025 καταγράφεται ως μία από τις πιο απαιτητικές χρονιές της τελευταίας δεκαετίας για τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα. Πολλαπλές κρίσεις, κλιμακούμενες συγκρούσεις πρωτοφανείς ανθρωπιστικές ανάγκες και επιθέσεις στο ανθρωπιστικό κίνημα διαμόρφωσαν ένα παγκόσμιο τοπίο στο οποίο η πρόσβαση στην υγειονομική φροντίδα μετατράπηκε σε πολυτέλεια και η επιβίωση σε καθημερινή μάχη.
Η κατάρρευση συστημάτων υγείας, ο περιορισμός της ανθρωπιστικής πρόσβασης, οι αντιμεταναστευτικές πολιτικές, οι περικοπές στη διεθνή χρηματοδότηση και η επιταχυνόμενη κλιματική κρίση δημιούργησαν ένα περιβάλλον συνεχούς έκτακτης ανάγκης. Το αποτύπωμα της χρονιάς συνθέτει ένα μωσαϊκό επειγουσών αποστολών, εξαιρετικά βίαιων συγκρούσεων, αυξανόμενων υγειονομικών αναγκών και προκλήσεων που απειλούν να ενταθούν περαιτέρω το 2026.
Γάζα: Γενοκτονία σε ζωντανή μετάδοση
Στη Γάζα, είδαμε να εξελίσσεται μια γενοκτονια σε ζωντανή μετάδοση, με περισσότερους από 70.000 νεκρούς, πάνω από 170.000 τραυματίες, με τη συστηματική παραβίαση κάθε κανόνα πολέμου και την πλήρη αδράνεια της διεθνούς κοινότητας. Είναι αλήθεια πως στα σχεδόν 54 χρόνια δράσης των Γιατρών Χωρίς Σύνορα σπάνια έχουμε δει τέτοια επίπεδα συστηματικής βίας εναντίον άοπλων αμάχων.
Η ανθρωπιστική βοήθεια εργαλειοποιήθηκε, βασικά αγαθά όπως η τροφή και το νερό μετατράπηκαν σε όπλα, τα σημεία διανομής τροφίμων μετατράπηκαν σε παγίδες θανάτου, ενώ δομές υγείας και ιατρικό προσωπικό βρέθηκαν στο στόχαστρο. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα χάσαμε 15 συναδέλφους στο πεδίο.
Την ίδια στιγμή, περισσότεροι από 18.500 ασθενείς, ανάμεσά τους χιλιάδες παιδιά, βρίσκονται σε λίστα για άμεση ιατρική εκκένωση από τη Γάζα προκειμένου να λάβουν την απαραίτητη και επείγουσα ιατρική περίθαλψη που δεν είναι δυνατόν να έχουν στη Γάζα, όπου το σύστημα υγείας έχει καταρρεύσει. Παρόλα αυτά ελάχιστα κράτη έχουν δεχτεί ασθενείς που χρειάζονται επείγουσα ιατρική μεταφορά από τη Γάζα. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Υγείας, 1.092 ασθενείς πέθαναν περιμένοντας ιατρική εκκένωση μεταξύ Ιουλίου 2024 και 28 Νοεμβρίου 2025, με τον πραγματικό αριθμό να εκτιμάται ακόμη μεγαλύτερος.
Ενώ ορισμένες χώρες, όπως η Αίγυπτος, το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Τουρκία, η Ιορδανία, έχουν δεχτεί έναν μεγάλο αριθμό ασθενών, άλλες έχουν δεχτεί ελάχιστους ή και κανέναν και αυτή η αδράνεια είναι αδικαιολόγητη. Η Ελλάδα υποδέχτηκε τον περασμένο Φεβρουάριο 10 παιδιά μαζί με τους συνοδούς τους, τα οποία περιθάλπονται σε ελληνικά παιδιατρικά νοσοκομεία, μία πρωτοβουλία σημαντική, που υποστηρίζουμε και ενθαρρύνουμε να επαναληφθεί.
Από τον Μάιο του 2024 οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έχουμε εντατικοποιήσει την πρόσπάθειά μας, τόσο ενημερώνοντας την διεθνή και ευρωπαϊκή γνώμη για το ζήτημα των ιατρικών εκκενώσεων, όσο και συνδράμοντας στην πολύπλοκη αυτή διαδικασία. Μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έχουμε υποστηρίξει την ιατρική εκκένωση 81 ασθενών σε διάφορες χώρες.
Σουδάν και Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό: αθέατες κρίσεις με ακραία επίπεδα βίας
Την ίδια ώρα, στο Σουδάν εκτυλίσσεται η μεγαλύτερη και πιο παραμελημένη ανθρωπιστική κρίση. Οι ιστορίες που καταγράφουν οι ομάδες μας είναι συνταρακτικές: άνθρωποι που είδαν τις οικογένειές τους να δολοφονούνται μπροστά στα μάτια τους, χωρίς να έχουν τον χρόνο να θρηνήσουν, καθώς έπρεπε να φύγουν για να σωθούν, χωριά που κάηκαν μέσα σε ώρες, πάνω από 12 εκατομμύρια εκτοπισμένοι, κυρίως σε χώρες όπως το Τσαντ και το Νότιο Σουδάν. Εκεί, η ακραία βία συνυπάρχει με τον λιμό, σε σημείο που άνθρωποι αναγκάζονται να καταναλώνουν ζωοτροφές για να επιβιώσουν.
Ο λιμός έχει ήδη κηρυχθεί σε πέντε επαρχίες. Περισσότεροι από 8 εκατομμύρια άνθρωποι βρίσκονται σε κατάσταση έκτακτης επισιτιστικής ανάγκης, χωρίς νερό, ηλεκτρικό ρεύμα και βασική υγειονομική περίθαλψη, καθώς το 70%–80% των δομών υγείας είναι ελάχιστα ή καθόλου λειτουργικές.
Αντίστοιχα, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό συνεχίζει να βυθίζεται στη βία. Μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2025, οι ομάδες μας περιέθαλψαν περισσότερους από 3.600 ανθρώπους με τραύματα από βίαια περιστατικά. Η σεξουαλική βία είναι ευρέως διαδεδομένη. Σχεδόν 28.000 επιζώντες σεξουαλικής βίας ζήτησαν βοήθεια σε δομές που υποστηρίζουμε στην ανατολική χώρα μέσα σε έξι μήνες — 155 άνθρωποι την ημέρα κατά μέσο όρο. Το 97% ήταν γυναίκες και κορίτσια, ενώ το 10% ήταν ανήλικοι.
Ουκρανία: Οι μάχες συνεχίζονται, οι ανάγκες πολλαπλασιάζονται
Το μωσαϊκό των συγκρούσεων έρχεται να συμπλήρώσει και η Ουκρανία. Από τον Φεβρουάριο του 2022, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει προκαλέσει δραματική αύξηση του αριθμού των ασθενών με επιπτώσεις στην υγεία τους που απαιτούν πολύπλοκη περίθαλψη. Αυτές περιλαμβάνουν τραύματα από εκρήξεις, θραύσματα και ακρωτηριασμούς, τα οποία απαιτούν εντατική, εξειδικευμένη περίθαλψη, επιβαρύνοντας επιπλέον το σύστημα υγείας της χώρας. Κι ενώ οι μάχες εντείνονται, οι κοινότητες κοντά στην πρώτη γραμμή έχουν μείνει με ελάχιστή ή καθόλου πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη. Οι δρόμοι που χρησιμοποιούνται για την εκκένωση γίνονται συχνά στόχος επιθέσεων, οι πόλεις έχουν μετατραπεί σε ερείπια και οι απώλειες αμάχων έχουν αυξηθεί κατακόρυφα το 2025.
Οι ομάδες των κινητών κλινικών των Γιατρών Χωρίς Σύνορα εξετάζουν ασθενείς που έχουν περάσει μήνες χωρίς τα απαραίτητα φάρμακα για χρόνιες παθήσεις όπως υπέρταση, διαβήτη τύπου 2 και άσθμα. Πολλοί φτάνουν επίσης με τραύματα που δεν έχουν αντιμετωπιστεί – κατάγματα και μυοσκελετικά τραύματα – τα οποία έχουν αφεθεί να επουλωθούν από μόνα τους χωρίς ιατρική περίθαλψη.
Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες (UNHCR), μόνο φέτος πάνω από 190.000 άτομα έχουν καταφύγει σε ασφαλέστερες περιοχές της Ουκρανίας, και προστίθενται στα εκατομμύρια που έχουν ήδη εκτοπιστεί από την πλήρη εισβολή το 2022 και την έναρξη της διεθνούς ένοπλης σύγκρουσης στην ανατολική Ουκρανία το 2014.
Προκλήσεις στο μέλλον
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον ακραίας βίας που παρατηρήσαμε έντονα το 2025 και παρότι η εμπειρία των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στο πεδίο ενισχύεται διαρκώς, οι προκλήσεις γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες. Στις πρόσφατες κρίσεις, εκείνο που φαίνεται να πλήττεται περισσότερο είναι η ίδια η έννοια του ανθρωπισμού.
Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να αποκτήσουν πρόσβαση σε πληθυσμούς που έχουν ανάγκη και να διασφαλίσουν την ασφάλεια των ομάδων τους. Οι συγκρούσεις, η πολιτική αστάθεια και η συστηματική υπονόμευση της ανθρωπιστικής ουδετερότητας οδηγούν σε μια σαφή συρρίκνωση του ανθρωπιστικού χώρου, φαινόμενο ορατό στη Γάζα, στο Σουδάν, στην Αϊτή και αλλού.
Επιπλέον η αντιμεταναστευτική ρητορική που επικρατεί στην Ελλάδα αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε συνδυασμό με την πραγματικότητα που βλέπουμε στα σύνορα και στα κέντρα φιλοξενίας, η οποία παραμένει μακριά από τις διακηρύξεις περί «ανθρώπινης μεταχείρισης», αφήνει όλο και λιγότερο χώρο στις ανθρωπιστικές οργανώσεις, κάνει το τοπίο ακόμη πιο δυστοπικό και οδηγεί σταδιακά στην εκμηδένιση της ανθρωπινης αξιοπρέπειας.
Την ίδια στιγμή, οι περικοπές στη χρηματοδότηση της διεθνούς ανθρωπιστικής βοήθειας εντείνουν το αδιέξοδο. Εκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν να στερηθούν επισιτιστικά προγράμματα και βασικές ιατρικές υπηρεσίες. Αν και οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δεν επηρεάζονται άμεσα, καθώς στηρίζονται αποκλειστικά σε ιδιωτικές δωρεές για να διατηρούν την ανεξαρτησία και ουδετερότητά τους, θα κληθούν να ανταποκριθούν σε ακόμη μεγαλύτερη ζήτηση φροντίδας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Και σε αυτό σημαντικό ρόλο παίζει ήδη και θα εξακολουθήσει να παίζει η κλιματική κρίση που λειτουργεί ως επιταχυντής ανισοτήτων και συγκρούσεων. Πλημμύρες, ξηρασίες, επιδημίες και μαζικός εκτοπισμός πλήττουν δυσανάλογα τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς που έχουν συμβάλει ελάχιστα στην καταστροφή του πλανήτη.
Οι επιπτώσεις είναι πολυεπίπεδες: μαζικός εκτοπισμός, ενίσχυση συγκρούσεων γύρω από φυσικούς πόρους, αύξηση της αντιμικροβιακής αντοχής. Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή προκαλεί υπερθέρμανση, πλημμύρες, παρατεταμένες ξηρασίες, απώλεια βιοποικιλότητας και σοβαρές συνέπειες στην υγεία, όπως αυξημένο κίνδυνο υποσιτισμού και επανεμφάνιση παλαιών και νέων επιδημιών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την ελονοσία.
Ήδη εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βιώνουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία τους λόγω της κλιματικής κρίσης. Οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα βλέπουν καθημερινά τις συνέπειες στις περιοχές όπου εργάζονται. Τα επαναλαμβανόμενα και αλληλοεπικαλυπτόμενα ακραία καιρικά φαινόμενα πλήττουν τις κοινότητες πριν προλάβουν να ανακάμψουν, καταστρέφουν υποδομές και υπονομεύουν τη σωματική, ψυχική και συναισθηματική ανθεκτικότητα των ανθρώπων.
Μέσα σε αυτό το δύσκολο παγκόσμιο σκηνικό που έχει διαμορφωθεί, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα θα συνεχίσουμε να είμαστε παρόντες όπου υπάρχει ανάγκη. Αλλά ο ανθρωπισμός δεν μπορεί να επιβιώσει μόνος του. Χρειάζεται κοινή δράση, πολιτική βούληση και την ξεκάθαρη επιλογή να προστατεύσουμε τη ζωή χωρίς καμία εξαίρεση. Γιατί σε έναν κόσμο που συνηθίζει τη βία, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να μην τη θεωρήσουμε ποτέ κανονικότητα.
*Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα είναι μια διεθνής, ανεξάρτητη, ιατρική ανθρωπιστική οργάνωση που παρέχει ιατρική περίθαλψη σε περισσότερες από 75 χώρες και απασχολεί περίπου 67.000 άτομα προσωπικό. Από το 1971, παρέχουν φροντίδα σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν σύνθετες κρίσεις και χρόνιες, επείγουσες ιατρικές καταστάσεις, σε όλο τον κόσμο.
