Μπορεί ένας φιλόσοφος να επηρεάσει πολιτικές δημόσιας υγείας; Μπορεί, όταν ονομάζεται Ντάνιελ Γουίκλερ. Ο ομότιμος καθηγητής του Χάρβαρντ, με σπουδές στη φιλοσοφία και μακρά θητεία στη βιοηθική, βρέθηκε στην Ελλάδα για τους «Δελφικούς Διαλόγους» του Παναγιώτη Ροϊλού και άνοιξε το φετινό συνέδριο με θέμα «Βιοπολιτική, Βιοηθική και Δημοκρατία». Μια συνάντηση στο μεταίχμιο φιλοσοφίας, πολιτικής και επιστήμης, με σημείο εκκίνησης την αρχαία ελληνική σκέψη.
Ντάνιελ Γουίκλερ: Από τον Σωκράτη στην ηθική της ιατρικής
Ο ίδιος ο Γουίκλερ αναγνωρίζει ότι η αρχαία ελληνική φιλοσοφία αποτέλεσε τη βάση της ηθικής του συγκρότησης: «Από εκείνες τις μεγάλες μορφές των Ελλήνων πρωτοδιδαχθήκαμε πώς να σκεπτόμαστε φιλοσοφικά», λέει. «Η αποστολή μας είναι να συνεχίσουμε το έργο τους, να επιμένουμε στην αιτιολόγηση των αποφάσεων — ακόμη και των ισχυρών».
Με σπουδές στη φιλοσοφία εν μέσω του πολέμου στο Βιετνάμ, ο Γουίκλερ ανήκει σε εκείνη τη γενιά στοχαστών που επέκτειναν τη φιλοσοφία πέρα από τη θεωρία: «Ως τότε οι φιλόσοφοι δεν έγραφαν για τη θανατική ποινή, τα ανθρώπινα δικαιώματα ή το προσφυγικό. Ξαφνικά, έγινε αποδεκτό να γράφουμε και για όσα συμβαίνουν γύρω μας».
Ηθικά διλήμματα στην ιατρική πράξη
Ο Ντάνιελ Γουίκλερ δεν θεωρεί ότι η φιλοσοφία έχει τις απαντήσεις, αλλά ότι μπορεί να διατυπώσει με σαφήνεια τα ερωτήματα. «Τα ηθικά διλήμματα στην ιατρική —όπως οι κλινικές δοκιμές φαρμάκων ή η ιεράρχηση φροντίδας όταν οι πόροι είναι λίγοι— είναι μερικά από τα πιο δύσκολα. Το ερώτημα “ποιον σώζεις όταν δεν μπορείς να σώσεις όλους;” δεν έχει εύκολες απαντήσεις», σημειώνει.
Δύο περιπτώσεις που τον δυσκόλεψαν ιδιαιτέρως ήταν η ηθική στήριξη σε άτομα με σοβαρές ψυχικές παθήσεις, όπως η σχιζοφρένεια, και η εργασία σε χώρες με τραγικές ελλείψεις σε ιατρικούς πόρους. «Να βλέπεις πόνους και θανάτους που μπορείς να αποτρέψεις αλλά δεν έχεις τα μέσα, είναι η πιο βαθιά δοκιμασία».
Οι περικοπές στο Χάρβαρντ και η πολιτική στο πανεπιστήμιο
Πίσω στις ΗΠΑ, ο Γουίκλερ αντιμετωπίζει ένα άλλο, πιο πρόσφατο δίλημμα: την απόσυρση της κρατικής στήριξης από τη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Χάρβαρντ. Η επίσημη αιτιολόγηση αφορά τον αντισημιτισμό, ωστόσο ο ίδιος τη θεωρεί προσχηματική: «Το Χάρβαρντ έχει πολλούς Εβραίους καθηγητές και φοιτητές, πολλοί από τους οποίους διαφωνούν με αυτή την “προστασία”. Πρόκειται για μια κίνηση επίδειξης δύναμης, και αν πέσει το Χάρβαρντ, θα ακολουθήσουν κι άλλα πανεπιστήμια».
Η παραπληροφόρηση και η ηθική ευθύνη της γνώσης
Στους Δελφούς, ο Γουίκλερ επέμεινε σε ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: τη διάβρωση της εμπιστοσύνης στην επιστήμη. «Η αποτυχία μας να επιτύχουμε ευρεία επιστημονική παιδεία μάς καθιστά ευάλωτους σε όσους επιδιώκουν να υπονομεύσουν τη γνώση για να εξυπηρετήσουν σκοπιμότητες», προειδοποίησε.
Κατά τη γνώμη του, το πρόβλημα είναι πολιτικό και ηθικό: όταν πολιτικοί υιοθετούν συνειδητά αντιεπιστημονικές θέσεις, το τίμημα το πληρώνουν οι πολίτες. «Η φιλοσοφία μπορεί να υπενθυμίσει ότι η ευθύνη δεν είναι μόνο ατομική αλλά και θεσμική. Οι δημοκρατίες χρωστούν στην κοινωνία την αλήθεια, όχι ευχάριστες ψευδαισθήσεις».
Η σκέψη που συναντά την πράξη — αυτό είναι ο Ντάνιελ Γουίκλερ. Ένας φιλόσοφος που διδάσκει ότι η ηθική δεν είναι πολυτέλεια αλλά πυξίδα επιβίωσης σε έναν κόσμο που αλλάζει γρηγορότερα από ποτέ.
