Στα προσχέδια των δύο εκθέσεων του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Αποστολή Καλών Υπηρεσιών και για την UNFICYP (Δεκ. 2024 – Ιούν. 2025), αποτυπώνεται μια αντίφαση: από τη μία η επιμονή σε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, από την άλλη η στασιμότητα στο πολιτικό σκέλος και οι ανησυχίες για μονομερείς ενέργειες.
ΟΗΕ: Προβληματισμός για την έλλειψη εμπιστοσύνης
Σύμφωνα με τα προσχέδια που παρουσιάστηκαν στη Νέα Υόρκη, ο Γενικός Γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες αναγνωρίζει τη σχετική σταθερότητα επί του πεδίου, ωστόσο καταγράφει σοβαρές ελλείψεις σε πολιτική βούληση και εμπιστοσύνη. Παρά την άτυπη συνάντηση στη Γενεύη (Μάρτιος 2025) και τη συμφωνία για έξι πρωτοβουλίες εμπιστοσύνης, οι βασικές διαφορές στις θέσεις των δύο πλευρών παραμένουν αγεφύρωτες.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ανάγκη πλήρους εφαρμογής του Κανονισμού της Πράσινης Γραμμής και στο άνοιγμα τεσσάρων νέων σημείων διέλευσης, όπως είχε συμφωνηθεί. Ο Γκουτέρες καλεί τις πλευρές να επιδείξουν πνεύμα συμβιβασμού, φέρνοντας ως παράδειγμα τη συμφωνία για φωτοβολταϊκό έργο εντός της ουδέτερης ζώνης, ως δείγμα ουσιαστικής συνεργασίας.
Η πολιτική εικόνα: σταθερή απόκλιση στις θέσεις
Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης επαναβεβαιώνει –μέσω γραπτού σημειώματος– την προσήλωσή του στη δικοινοτική, διζωνική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ. Αντίθετα, ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Ερσίν Τατάρ εμμένει στη θέση για λύση «δύο κρατών», διεκδικώντας ισότιμη κυριαρχία και απευθείας διεθνές καθεστώς, επαναφέροντας τα αιτήματα για απευθείας πτήσεις, εμπόριο και σχέσεις.
Ο Γενικός Γραμματέας υπογραμμίζει ότι η λύση δεν μπορεί να οικοδομηθεί μόνο σε τεχνικό επίπεδο, καλώντας τις πλευρές και τις εγγυήτριες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκία, Ηνωμένο Βασίλειο) να συμμετάσχουν σε ουσιαστικό πολιτικό διάλογο ενόψει και της επόμενης άτυπης συνάντησης στα τέλη Ιουλίου.
Μονομερείς ενέργειες και στρατιωτικές εντάσεις
Η έκθεση για την UNFICYP επισημαίνει ότι, παρά την απουσία σοβαρών επεισοδίων στη γραμμή αντιπαράθεσης, συνεχίστηκαν στρατιωτικές παραβιάσεις και από τις δύο πλευρές, ενώ υπήρξαν παρεμβάσεις και τεχνικές παραβάσεις στο Βαρώσι, όπως η εγκατάσταση καμερών, παραβιάζοντας τα ψηφίσματα του ΣΑ 550 και 789.
Ο ΓΓ εκφράζει έντονη ανησυχία για τις μονομερείς ενέργειες εντός και γύρω από τη νεκρή ζώνη, τονίζοντας πως «υπονομεύουν το στρατιωτικό status quo και την εντολή της UNFICYP». Καλεί τις δύο πλευρές να διευκολύνουν την αποστολή του ΟΗΕ, ιδίως σε κρίσιμα σημεία όπως το Βαρώσι και τα Στροβίλια.
Ενθαρρυντικά σημεία και εμπλοκή της κοινωνίας
Θετικά κρίνεται το γεγονός ότι πραγματοποιήθηκαν πάνω από 130 συνεδριάσεις των 13 τεχνικών επιτροπών, με ισορροπία φύλου και ενεργή εμπλοκή της κοινωνίας των πολιτών. Ο ΓΓ προτρέπει στην ενίσχυση του ρόλου των νέων και των γυναικών, μέσω πρωτοβουλιών όπως το πρόγραμμα «Imagine» και μέσω της Τεχνικής Επιτροπής για την Ισότητα των Φύλων.
Στην έκθεση γίνεται λόγος και για περιορισμένη εμπορική δραστηριότητα μέσω της Πράσινης Γραμμής, με τον όγκο εμπορίου να φτάνει τα 15,2 εκατ. ευρώ για το 2024.
ΟΗΕ: Προοπτικές και διπλωματική ύφεση
Ο Γκουτέρες επισημαίνει ότι η βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων δημιουργεί πιο ευνοϊκές συνθήκες για πρόοδο στο Κυπριακό, χωρίς όμως να αρκεί. Τονίζει ότι η επιτυχία των προσπαθειών εξαρτάται από τη δέσμευση των ηγετών σε λύση εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και από την εγκατάλειψη μαξιμαλιστικών προσεγγίσεων.
Η έκθεση ολοκληρώνεται με σαφές κάλεσμα προς όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές: να αξιοποιήσουν τη διπλωματική δυναμική, να στηρίξουν την προσωπική απεσταλμένη του ΓΓ και να μπουν με ειλικρίνεια στην ουσία του διαλόγου – όχι μόνο σε τεχνικό, αλλά κυρίως σε πολιτικό επίπεδο.
