Η διπλωματία έχει κάτι από θέατρο. Κάποιες φορές είναι κωμωδία, άλλες τραγωδία, συνήθως ένα μπερδεμένο δράμα με χαρακτήρες που μπαίνουν και βγαίνουν στη σκηνή. Στην περίπτωση της πρόσφατης συνάντησης Τραμπ – Ερντογάν στον Λευκό Οίκο, το έργο ήταν καθαρό: η Ουάσιγκτον γύρισε να κοιτάξει ξανά προς την Άγκυρα, και το έκανε με τρόπο που άφησε την Αθήνα να αναρωτιέται αν είναι κομπάρσος ή ακόμα βασικός ρόλος στο έργο.
Γράφει ο Δημήτρης Δραγώγιας
Ο Ερντογάν δεν πήγε με άδεια χέρια. Στο χαρτοφυλάκιό του υπήρχαν αιτήματα για F-16, σενάρια επιστροφής στο πρόγραμμα των F-35, και παραγγελίες Boeing που θα κάνουν χαρούμενους όχι μόνο τους εργάτες στο Σιάτλ αλλά και τα ταμεία της αμερικανικής οικονομίας. Στον αντίποδα, η Ουάσιγκτον ζήτησε «δώσε κι εσύ»: κόψε την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία, αποχαιρέτα τα S-400. Το «καζάν καζάν» του Ερντογάν – η αγαπημένη του λέξη – εδώ μεταφράζεται σε μια πολύ συγκεκριμένη συμφωνία: η Τουρκία ξαναμπαίνει στο παιχνίδι, η Αμερική κερδίζει συμμάχους και συμβόλαια, κι όλοι βγαίνουν ικανοποιημένοι. Εκτός ίσως από την Ελλάδα, που κοιτά από το θεωρείο.
Η παγωμένη στιγμή του Μαξίμου
Ο Μητσοτάκης βρέθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ, αλλά το ραντεβού με τον Τούρκο πρόεδρο ακυρώθηκε. Στη διπλωματία, η απουσία συναντήσεων λέει περισσότερα από τις συναντήσεις. Το μήνυμα είναι σαφές: η τροχιά που προσπαθούσε η Αθήνα να χαράξει τα τελευταία χρόνια, αυτή της «ηρεμίας» και των δίαυλων επικοινωνίας, έχει διακοπεί. Στη θέση της μπαίνει η αβεβαιότητα. Και η αβεβαιότητα, όπως ξέρει κάθε οικονομολόγος και κάθε διπλωμάτης, είναι το πιο τοξικό περιβάλλον για στρατηγική.
Η φράση που χρησιμοποίησε ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Άγκυρα –«να σταματήσουν όλοι όλα» – μοιάζει με φράση που θα βρεις σε manual mindfulness. Στην πράξη, όμως, σημαίνει κάτι πιο πεζό: η Τουρκία χαμηλώνει τις εντάσεις, αλλά και η Ελλάδα αναστέλλει κινήσεις που μπορεί να ενοχλήσουν. Αν η Άγκυρα αφήσει τα γεωτρύπανα στο γκαράζ, η Αθήνα καλείται να αφήσει τις παραχωρήσεις της στο συρτάρι. Συμμετρία στην επιφάνεια, ανισορροπία στην ουσία.
Η άφιξη Γκίλφοϊλ: ταχύτητα με ρίσκο
Και μέσα σε αυτό το σκηνικό, η Αθήνα περιμένει τη νέα Αμερικανίδα πρέσβη, την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Στις βαλίτσες της δεν φέρνει μόνο πρωτόκολλα και διαπιστευτήρια· φέρνει και απευθείας γραμμή στον Ντόναλντ Τραμπ. Αυτό σημαίνει δύο πράγματα:
- Οι αποφάσεις θα παίρνονται γρήγορα, χωρίς πολλά «να δούμε, να το συζητήσουμε».
- Οι πιέσεις θα είναι εξίσου άμεσες, χωρίς το φίλτρο της γραφειοκρατίας.
Η αμερικανική διπλωματία σπάνια προσφέρει «δώρο» χωρίς τιμολόγιο. Το ερώτημα δεν είναι αν θα ζητηθούν ανταλλάγματα· είναι ποια και πόσο γρήγορα.
Το πρώτο πεδίο όπου θα δοκιμαστεί η νέα εξίσωση είναι η ενέργεια. Η Ανατολική Μεσόγειος είναι ήδη πυριτιδαποθήκη: Chevron, αγωγοί, LNG, υποθαλάσσια καλώδια. Η Αίγυπτος απέρριψε πρόσφατα τα όρια της λιβυκής υφαλοκρηπίδας, κίνηση που θεωρητικά ευνοεί την Ελλάδα γιατί ακυρώνει εμμέσως το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Όμως η μεγάλη εικόνα παραμένει: οι Αμερικανοί θέλουν σταθερότητα, δηλαδή συμβιβασμούς. Κι όταν οι συμβιβασμοί σκοντάφτουν στο Διεθνές Δίκαιο, η αμερικανική πρακτική είναι να το παρακάμπτουν.
Το Κυπριακό: το φάντασμα της διχοτόμησης
Στην Ουάσιγκτον κυκλοφορεί πάντα η σχολή «κλείστε τα ζητήματα». Για την Κύπρο, αυτό μπορεί να σημαίνει πιέσεις για μια λύση express, ακόμη κι αν αυτό ισοδυναμεί με παγίωση της διχοτόμησης. Μια τέτοια εξέλιξη θα άλλαζε δραματικά τον χάρτη των θαλασσίων ζωνών και θα άνοιγε μια νέα, πιο δύσκολη πίστα για την Αθήνα.
Στα ελληνοτουρκικά, το πιθανότερο σενάριο είναι αμερικανική ώθηση προς Χάγη. Το ερώτημα είναι τι θα πάει στο τραπέζι. Αν η Αθήνα δεν καθορίσει ξεκάθαρα «κόκκινες γραμμές», υπάρχει ο κίνδυνος να δούμε μια δικογραφία που θα περιλαμβάνει περισσότερα απ’ όσα αντέχει η ελληνική διπλωματία. Και το χειρότερο; Όλα αυτά σε χρονοδιάγραμμα που δεν θα ορίζει η Ελλάδα, αλλά η ανάγκη της Ουάσιγκτον να δείξει «πρόοδο».
Τι μένει για την Αθήνα
Η Ελλάδα καλείται να αποφασίσει αν θα είναι θεατής ή παίκτης. Οι επιλογές είναι δύσκολες:
- Ενίσχυση των συμμαχιών με Γαλλία, Ισραήλ, Αίγυπτο, ώστε να μην είναι μόνη στο τραπέζι.
- Ρητός καθορισμός θεμάτων που πάνε – και δεν πάνε – στη Χάγη.
- Διεκδίκηση σκληρών ανταλλαγμάτων για κάθε «αυτοσυγκράτηση».
- Σχέδιο για το Κυπριακό που να μην αφήνει χώρο για λύσεις «κακής ποιότητας».
Η διπλωματία δεν είναι πεδίο ευχών· είναι λογιστήριο συμφερόντων. Ο Τραμπ θέλει αποτελέσματα γρήγορα, ο Ερντογάν ξέρει να παίζει το χαρτί του μέχρι τελευταίας μάρκας, και η Γκίλφοϊλ έρχεται για να βάλει την Αθήνα σε αυτή τη γρήγορη πίστα. Το στοίχημα δεν είναι αν θα υπάρξουν πιέσεις – αυτό είναι δεδομένο. Το στοίχημα είναι αν η Αθήνα θα έχει σχέδιο να τις μετατρέψει σε διαπραγματευτικό χαρτί ή αν θα μείνει απλώς να ελπίζει ότι το «ποτάμι» θα γυρίσει πίσω.
Στην Ανατολική Μεσόγειο, όμως, τα ποτάμια συνήθως δεν γυρίζουν. Απλώς βρίσκουν νέα κοίτη – και όποιος δεν προσαρμόζεται, μένει να κοιτά το νερό να φεύγει.
