«Ξέχασα ότι στην πραγματικότητα δεν ήταν φίλος μου». Αυτή η φράση δεν προέρχεται από σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά από την εξομολόγηση ενός εφήβου που μίλησε με έναν ψηφιακό σύντροφο τεχνητής νοημοσύνης σαν να ήταν άνθρωπος.
Σήμερα, όλο και περισσότεροι έφηβοι στρέφονται στους AI companions για υποστήριξη, συμβουλές, ακόμη και παρηγοριά. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της Common Sense Media, το 72% των εφήβων (13–17 ετών) έχουν χρησιμοποιήσει κάποια τέτοια εφαρμογή, με πάνω από τους μισούς να τις αξιοποιούν τακτικά. Μάλιστα, ένας στους τρεις συνομιλεί μαζί τους για σχέσεις και κοινωνικά θέματα.
Ακόμη πιο ανησυχητικό, το 31% δηλώνει πως οι συζητήσεις με τον AI φίλο είναι εξίσου ή και πιο ικανοποιητικές από τις αληθινές σχέσεις. Και το 33% έχει μοιραστεί μαζί του σημαντικά προσωπικά ζητήματα.
Τεχνητή Νοημοσύνη: Ψευδαίσθηση επαφής – πραγματικός κίνδυνος
Αν και οι εφαρμογές αυτές παρουσιάζονται ως ακίνδυνοι «ψηφιακοί φίλοι», στην πραγματικότητα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις ανθρώπινες σχέσεις. Η εφηβική ηλικία είναι περίοδος έντονης συναισθηματικής και κοινωνικής διαμόρφωσης. Σε αυτή τη φάση, τα παιδιά χρειάζονται γνήσια εμπειρία ανθρώπινης αλληλεπίδρασης – με όλες τις δυσκολίες, τις διαφωνίες και τα αυθεντικά συναισθήματα που τη συνοδεύουν.
Οι AI companions είναι προγραμματισμένοι να ευχαριστούν, να μην συγκρούονται, να μη διαφωνούν. Όμως η ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων απαιτεί τριβή, όχι ευκολία. Επιπλέον, τα chatbot δεν προσφέρουν μη λεκτικές ενδείξεις (όπως γλώσσα σώματος), που είναι κρίσιμες για την ωρίμανση της κοινωνικής ευφυΐας.
Όταν η «φιλία» καταγράφεται και αξιοποιείται
Ένας άλλος λόγος ανησυχίας: το 24% των εφήβων μοιράζεται προσωπικά δεδομένα με τα AI bots. Κι όμως, τα παιδιά συχνά δεν αντιλαμβάνονται ότι δεν απευθύνονται σε φίλο αλλά σε μια εταιρεία που καταγράφει τις συνομιλίες τους.
Η πλατφόρμα Character.AI δηλώνει ότι έχει εφαρμόσει μηχανισμούς ασφαλείας για ανηλίκους, με πιο «καθαρές» εκδόσεις της υπηρεσίας, φιλτραρισμένο περιεχόμενο, ειδοποιήσεις για τον χρόνο χρήσης και ενημερωτικά εργαλεία για τους γονείς. Ωστόσο, παραμένει αμφίβολο αν αυτά επαρκούν.
Τεχνητή Νοημοσύνη – Η συμβουλή προς τους γονείς: Μιλήστε – και ακούστε
Η πρόληψη ξεκινά από το σπίτι. Οι ειδικοί συστήνουν στους γονείς να συζητήσουν ανοιχτά με τα παιδιά τους για αυτές τις εφαρμογές, χωρίς επικριτική διάθεση. Μια ερώτηση όπως: «Έχεις δοκιμάσει ποτέ μια εφαρμογή που μιλάς με έναν “ψηφιακό φίλο”;» μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για ουσιαστική κουβέντα.
Αφού ακούσετε τι βρίσκουν ελκυστικό σε αυτές τις εφαρμογές, εξηγήστε ότι δεν αντικατοπτρίζουν τον πραγματικό κόσμο, όπου οι φίλοι μερικές φορές διαφωνούν ή μας βοηθούν με τρόπους απρόβλεπτους – και πολύ ανθρώπινους.
Ενισχύστε τις φυσικές αλληλεπιδράσεις
Καθώς τα παιδιά συναντιούνται ολοένα και λιγότερο δια ζώσης, είναι σημαντικό να τους ενθαρρύνετε να διατηρούν ουσιαστικές σχέσεις με συνομηλίκους. Όχι μόνο διαδικτυακές. Οι εμπειρίες που αποκτούν εκτός οθόνης είναι αναντικατάστατες για την κοινωνική τους ωρίμανση.
Ταυτόχρονα, καλό είναι οι γονείς να παρακολουθούν διακριτικά τη χρήση τέτοιων εφαρμογών. Η ίδια έρευνα αποκαλύπτει ότι το 34% των εφήβων ένιωσε άβολα με κάτι που είπε ή έκανε ο AI companion – ένδειξη ότι η χρήση τους δεν είναι τόσο αθώα όσο φαίνεται.
Το παράδειγμα ξεκινά από εμάς
Οι γονείς οφείλουν να γίνουν οι ίδιοι πρότυπα ισορροπημένης σχέσης με την τεχνολογία. Αυτό σημαίνει να δείχνουν πώς εκφράζουμε συναισθήματα, βρίσκουμε λύσεις, διαχειριζόμαστε την καθημερινότητα χωρίς να καταφεύγουμε αποκλειστικά σε ψηφιακές λύσεις.
Μόνο έτσι μπορούν τα παιδιά να αναπτύξουν μια υγιή στάση απέναντι στην τεχνολογία – και, το κυριότερο, να μάθουν να χτίζουν αληθινές σχέσεις.
