Η 9η Φεβρουαρίου έχει καθιερωθεί πλέον στο παγκόσμιο ημερολόγιο ως μια ημέρα απόδοσης τιμής στην ελληνική γλώσσα, ένα πνευματικό οικοδόμημα που θεμελίωσε τον δυτικό πολιτισμό. Από την ορολογία των μαθηματικών και της ιατρικής μέχρι τις καθημερινές εκφράσεις που χρησιμοποιούνται σε κάθε γωνιά του πλανήτη, τα ελληνικά παραμένουν ένας ζωντανός οργανισμός με αδιάλειπτη παρουσία 40 αιώνων προφορικής και 35 αιώνων γραπτής παράδοσης. Η φετινή επέτειος βρίσκει την ελληνική γλώσσα στο επίκεντρο διεθνών εκδηλώσεων, αναδεικνύοντας όχι μόνο το ιστορικό της βάθος, αλλά και τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζει στην ψηφιακή εποχή.
Η θεσμική αναγνώριση από την UNESCO και ο συμβολισμός του Σολωμού
Η επίσημη καθιέρωση της Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας επισφραγίστηκε με μια ιστορική απόφαση της UNESCO τον Μάρτιο του 2025. Η επιλογή της συγκεκριμένης ημερομηνίας δεν είναι τυχαία, καθώς συμπίπτει με την ημέρα θανάτου του εθνικού μας ποιητή, Διονυσίου Σολωμού, συμβολίζοντας τον άρρηκτο δεσμό της γλώσσας με την ελευθερία και την πνευματική δημιουργία. Σύμφωνα με το σκεπτικό του οργανισμού, η κίνηση αυτή ευθυγραμμίζεται με τις αρχές του ΟΗΕ για την προώθηση της πολυγλωσσίας και την προστασία της πολιτιστικής ποικιλομορφίας, αναγνωρίζοντας στα ελληνικά έναν μοναδικό «διαβιβαστή» πανανθρώπινων αξιών.
Ένα παγκόσμιο δίκτυο εορτασμών από το Παρίσι έως την Αδελαΐδα
Για το 2026, η καρδιά των εορτασμών χτυπά σε μεγάλες μητροπόλεις του κόσμου. Στο Παρίσι διοργανώνεται μια εμβληματική βραδιά λόγου και μουσικής συνοδευόμενη από ειδική έκθεση, ενώ αντίστοιχες πρωτοβουλίες λαμβάνουν χώρα στο Μόναχο, το Βερολίνο, τη Μασσαλία και την Αδελαΐδα. Εντός των συνόρων, το Υπουργείο Παιδείας έχει κινητοποιήσει όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες, με σχολεία, πανεπιστήμια και δήμους από την Αθήνα μέχρι τον Βόλο και την Καβάλα να συμμετέχουν σε ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα δράσεων που στοχεύει στην επαφή της νέας γενιάς με τον γλωσσικό της πλούτο.
Η ελληνική γλώσσα σε αριθμούς και ιστορικά ορόσημα
Η δυναμική της νεοελληνικής γλώσσας αποτυπώνεται στα στατιστικά δεδομένα, καθώς υπολογίζεται ότι ομιλείται από 13 έως 25 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Η ιστορική της διαδρομή είναι γεμάτη καινοτομίες, με σημαντικότερη την εισαγωγή των φωνηέντων στο αλφάβητο κατά τον 9ο αιώνα π.Χ., μια επανάσταση που άλλαξε τη δομή της γραπτής επικοινωνίας. Υπήρξε η πρώτη διεθνής γλώσσα (lingua franca) για έξι αιώνες κατά την ελληνιστική περίοδο, ενώ ακόμη και σήμερα αποτελεί την «πρώτη ύλη» για τη δημιουργία νέων όρων στην κβαντομηχανική και τις κοινωνικές επιστήμες.
Η πρόκληση της Τεχνητής Νοημοσύνης και η μάχη για τις διαλέκτους
Ενώ η αρχαία και η νέα ελληνική γλώσσα διαθέτουν επαρκές ψηφιακό αποτύπωμα για την εκπαίδευση μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης, το ίδιο δεν ισχύει για τις απειλούμενες διαλέκτους μας. Η UNESCO προειδοποιεί ότι το 40% των γλωσσών παγκοσμίως κινδυνεύει με εξαφάνιση και οι ελληνικές διάλεκτοι, όπως η τσακωνική και η ποντιακή, βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διάσωσης μόνο εάν τροφοδοτηθεί με τα κατάλληλα δεδομένα, καθώς η έλλειψη ψηφιοποιημένων κειμένων και ηχογραφήσεων καθιστά αυτές τις γλωσσικές μορφές «αόρατες» για τις μηχανές.
Ακαδημαϊκές πρωτοβουλίες για την ψηφιακή χαρτογράφηση
Απέναντι στον κίνδυνο της γλωσσικής ισοπέδωσης, η ακαδημαϊκή κοινότητα αναπτύσσει σημαντικά αντίδοτα. Στο Πανεπιστήμιο Πατρών, το Εργαστήριο Νεοελληνικών Διαλέκτων έχει δημιουργήσει τον πρώτο ηλεκτρονικό γλωσσικό άτλαντα της Ελλάδας, μετατρέποντας διαλεκτικά δεδομένα σε μορφές προσβάσιμες από συστήματα Πληροφορικής. Παράλληλα, στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ, το έργο “Romeyka” χρησιμοποιεί τη μέθοδο του crowdsourcing, καλώντας τους ίδιους τους ομιλητές να ηχογραφήσουν τη λαλιά τους. Αυτές οι προσπάθειες τεκμηρίωσης είναι καθοριστικές, καθώς η διάσωση μιας διαλέκτου σήμερα δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτιστικής μνήμης, αλλά και τεχνολογικής επιβίωσης.
Διαβάστε επίσης:
Μπομπ Μάρλεϊ: Η πνευματική και πολιτική Οδύσσεια του προφήτη της ρέγκε
Αλεξάντρ Πούσκιν: Ο αρχιτέκτονας της ρωσικής ψυχής
Γιώργος Ζαμπέτας: Ο αρχιτέκτονας της λαϊκής πενιάς και το ήθος μιας ολόκληρης εποχής (βίντεο)
