Κάποτε οι νέοι μεθούσαν από έρωτα. Τώρα, σύμφωνα με τα στοιχεία, προτιμούν κάτι πιο άμεσο: βότκα.
Η Ελλάδα είναι πρώτη στην Ευρώπη σε ευκολία πρόσβασης στο αλκοόλ για ανηλίκους. Πρώτη, με διαφορά. 92% των 16χρονων δηλώνουν ότι μπορούν να το προμηθευτούν «πολύ εύκολα».
Μια εφηβεία με ελεύθερη πρόσβαση σε μπουκάλια και απαγόρευση στα όνειρα.
Κι αν ένας στους τρεις 16χρονους πίνει πέντε ποτά σε μία νύχτα, δεν φταίει η βιολογία τους. Φταίει η κοινωνία που το θεωρεί «χαριτωμένο», η οικογένεια που το αντιμετωπίζει ως «μαγκιά», και το κράτος που απλώς δεν ασχολείται. Αν ήθελε κανείς να περιγράψει τη στάση της χώρας απέναντι στο φαινόμενο, θα αρκούσε η φράση: «Εντάξει μωρέ, όλοι το κάναμε στα 16».
Ναι, μόνο που τότε το «όλοι» δεν είχαν πρόσβαση σε βότκα με 8 ευρώ το μπουκάλι από το περίπτερο. Η ελληνική κουλτούρα γύρω από το ποτό είναι πατροπαράδοτη και αθώα, μέχρι να μην είναι.
Το κρασί στο τραπέζι «για να δοκιμάσει το παιδί». Το ούζο το καλοκαίρι «για το στομάχι». Το μπύρακι «δεν πειράζει, αρκεί να είναι σπίτι». Μια χώρα που έχει αναγάγει τη μεθυσμένη χαλαρότητα σε εθνικό σπορ, αλλά σοκάρεται κάθε φορά που μια 16χρονη πεθαίνει μετά από έξοδο στο Γκάζι.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της ευρωπαϊκής έρευνας, η Ελλάδα ξεχωρίζει όχι μόνο για την κατανάλωση, αλλά και για το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι μέθυσαν. Κι εδώ το ζήτημα δεν είναι η ποσότητα, αλλά η ποιότητα της απουσίας πολιτικής.
Όταν η πρόληψη εξαντλείται σε αφίσες με σλόγκαν τύπου «Πες όχι στο ποτό», οι έφηβοι γελούν. Όταν οι έλεγχοι σε μπαρ και σούπερ μάρκετ γίνονται «σποραδικά», η αγορά χαμογελά. Και όταν τα σχολεία δεν έχουν ούτε έναν ψυχολόγο ανά 400 μαθητές, τότε ο πρώτος «ψυχολόγος» της εφηβείας είναι το ποτό. Οι κοινωνιολόγοι το λένε καθαρά: η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ στους εφήβους είναι σύμπτωμα πίεσης. Του άγχους, της μοναξιάς, της ψηφιακής ζωής χωρίς όρια, της κοινωνίας που τους ζητά να είναι «τέλειοι» στα πάντα.
Το αλκοόλ δεν είναι πια απλώς διασκέδαση. Είναι αυτοθεραπεία. Το πιο φτηνό αγχολυτικό που δεν χρειάζεται συνταγή. Ένα “παυσίπονο” που προσφέρεται νομίμως, αρκεί να μην κοιτάξεις την ετικέτα ηλικίας.
Η υποκρισία των μεγάλων
Η κοινωνία μας λατρεύει να κουνά το δάχτυλο στα παιδιά, την ώρα που το δικό της χέρι κρατά ποτήρι. Οι γονείς πίνουν για να ξεχάσουν, τα παιδιά πίνουν για να αντέξουν.
Οι πολιτικοί μιλούν για «προγράμματα πρόληψης», χωρίς να χρηματοδοτούν καν τις δομές που θα τα υλοποιήσουν. Στην πράξη, η Ελλάδα έχει αφήσει την εφηβεία χωρίς δίχτυ ασφαλείας.
Η σχολική ψυχολογική υποστήριξη είναι ελλιπής, οι έλεγχοι σε καταστήματα ανύπαρκτοι, και η ενημέρωση εστιάζει στο «μην πιεις» αντί στο «γιατί πίνεις».
Η πρόληψη χρειάζεται κουλτούρα, όχι προχειρότητα.
Τι θα μπορούσε να γίνει (αν ενδιαφερόμασταν πραγματικά)
• Αληθινοί έλεγχοι πώλησης αλκοόλ σε ανηλίκους. Όχι προεκλογικές εξαγγελίες.
• Εκπαίδευση στα σχολεία με συμμετοχή ψυχολόγων, για το πώς συνδέεται η χρήση ουσιών με το άγχος, την πίεση, την εικόνα του σώματος.
• Περιορισμός διαφήμισης αλκοόλ, ιδίως στα social media όπου στοχεύουν ανήλικους.
• Δημιουργία «safe zones» σε πόλεις και φεστιβάλ, με υποστήριξη και πρώτες βοήθειες.
• Και κυρίως: να σταματήσουμε να το θεωρούμε αστείο όταν ένας 15χρονος μεθάει. Γιατί απλώς δεν είναι αστείο αλλά καμπανάκι.
Η εφηβική μέθη δεν είναι πρόβλημα των παιδιών αλλά καθρέφτης των ενηλίκων. Μια κοινωνία που δεν προσφέρει ελπίδα, δίνει μπουκάλια. Που δεν διδάσκει όρια, παράγει εξαρτήσεις. Που δεν εμπνέει, απλώς επιβιώνει.
Κι αν πρέπει να πούμε αλίμονο στους νέους δεν είναι γιατί πίνουν αλλά διότι μεγαλώνουν σ’ έναν κόσμο που δεν προσφέρει τίποτα για να τους μεθύσει εκτός από τη λήθη. Κι αν κάποτε θελήσουμε να τους σώσουμε, ας ξεκινήσουμε όχι με νέα απαγορεύσεις, αλλά με κάτι πιο ριζοσπαστικό: να τους ακούσουμε.
