Μπορεί ένα κράτος να απαγορεύσει στα παιδιά να μπαίνουν στα social media πριν τα 16; Θεωρητικά ναι. Στην πράξη, είναι πιο εύκολο να βρεις ταξί στην Καμάρα μεσοβδόμαδα βράδυ, παρά να κόψεις το Instagram σε δεκατριάχρονο.
Γράφει ο Δημήτρης Δραγώγιας
Η Ελλάδα ανακοίνωσε ότι το σκέφτεται σοβαρά, ακολουθώντας την Αυστραλία. Ωραία, μπράβο. Μόνο που εδώ, οι απαγορεύσεις μοιάζουν με ταμπέλες «Απαγορεύεται το κάπνισμα»: υπάρχουν παντού, αλλά το τσιγάρο καπνίζει ήδη στο διπλανό τραπέζι.
Το κράτος μπορεί να στήσει gov.gr, parco.gr, σε λίγο και «πάσο.gr». Μπορεί να ζητά δακτυλικό αποτύπωμα, ίριδα ματιού, μέχρι και υπογραφή γονέα με αίμα. Όμως το παιδί θα έχει ήδη φτιάξει λογαριασμό «Gamer2009» και θα streamάρει Fortnite στο TikTok. Η τεχνολογία πάντα ένα βήμα μπροστά· η πολιτεία πάντα λαχανιασμένη, με το κορδόνι λυμένο.
Αν κόψεις το TikTok, ο έφηβος θα πάει στο Discord. Αν του κλείσεις το Discord, θα μιλήσει με AI chatbot. Κι αν του κόψεις και το chatbot, θα βρει το επόμενο app που δεν έχεις καν ακούσει. Η απαγόρευση είναι placebo: καθησυχάζει τον γονιό, όχι το παιδί.
Οι πλατφόρμες που «δεν ξέρουν ποιος χρήστης είναι ανήλικος», ξέρουν ακριβώς πότε ξύπνησε, πότε βαρέθηκε, πότε πείνασε και πόσα likes χρειάζεται για να νιώσει όμορφα. Άρα το κράτος μπορεί να βάλει κανόνες — αρκεί να αποφασίσει να συγκρουστεί με εταιρείες που έχουν budget μεγαλύτερο από το Υπουργείο Παιδείας.
Το θέμα δεν είναι να μεγαλώνεις παιδιά που ξέρουν να παρακάμπτουν το firewall. Είναι να μεγαλώνεις παιδιά που ξέρουν να παρακάμπτουν τον πειρασμό. Η πραγματική επένδυση λέγεται «ψηφιακή παιδεία», «κριτική σκέψη» και «δάσκαλοι που να ξέρουν τι είναι trend πριν το μάθουν τα ίδια τα παιδιά».
Η κοινωνία μας μοιάζει κι αυτή με έφηβο. Θέλει να πει «όχι» χωρίς εξήγηση, θέλει να επιβληθεί με ποινές, αλλά φοβάται τη συζήτηση. Μόνο που το «όχι» δεν είναι προστασία· είναι απλώς ένας ακόμη κανόνας που όλοι θα σπάσουν.
Κι ίσως, τελικά, το πιο επαναστατικό πράγμα που θα κάνει ένα δεκαπεντάχρονο δεν θα είναι να στήσει νέο account, αλλά να αφήσει το κινητό στο κομοδίνο και να βγει για καφέ με τους φίλους του. Εκεί, η πολιτεία —σαν γονιός που τα ‘χει κάνει μαντάρα αλλά θέλει το καλό σου— θα χαμογελάσει αμήχανα, περήφανα. Γιατί, έστω και με κοντό παντελονάκι, θα έχει μάθει το σημαντικότερο μάθημα: ότι η ελευθερία δεν διδάσκεται με απαγορεύσεις, αλλά με επιλογές.
