Η αύξηση του χρόνου εργασίας ως λύση «έκτακτης ανάγκης» μπορεί να μοιάζει πρόχειρη απάντηση σε διαρθρωτικά προβλήματα, αλλά στην πράξη λειτουργεί υπονομευτικά. Το παράδειγμα του τουρισμού και της εστίασης είναι ενδεικτικό: κλάδοι υψηλής σημασίας για την οικονομία, που ωστόσο παρουσιάζουν χαμηλή παραγωγικότητα, υψηλή αποχώρηση προσωπικού και φθίνουσα ποιότητα υπηρεσιών.
Ευρύτερα, η ελληνική αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από τη στασιμότητα των ωρών εργασίας (μόλις +0,7% μεταξύ 2009–2024) αλλά και από δραματική μείωση της προστιθέμενης αξίας (-11%) και κατάρρευση της παραγωγικότητας (-12%). Εργαζόμαστε κατά μέσο όρο 41,1 ώρες την εβδομάδα, έναντι 38,6 στην Ε.Ε., αλλά με χειρότερα αποτελέσματα.
«Δεν δουλεύουμε λίγο – δουλεύουμε λάθος»
Όπως επισημαίνει στην Καθημερινή ο Χρήστος Γούλας, γενικός διευθυντής του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, η εργασία στην Ελλάδα έχει γίνει φθηνή και απορροφάται κυρίως σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας. Οι Έλληνες είναι από τους πιο σκληρά εργαζόμενους στην Ευρώπη, αλλά η εργασία τους δεν μεταφράζεται ούτε σε καλύτερους μισθούς ούτε σε περισσότερη παραγωγή.
Η αιτία είναι διαρθρωτική: έλλειψη επενδύσεων, αποδυνάμωση της τεχνολογικής βάσης, χαμηλές αμοιβές και απουσία στρατηγικού σχεδιασμού. Η εντατικοποίηση δεν οδηγεί σε πρόοδο, αλλά σε εξουθένωση και τελματωμένα αποτελέσματα.
Ο φαύλος κύκλος της υπερεργασίας
Η λογική ότι με περισσότερες ώρες θα λυθεί η κρίση προσωπικού σε τουρισμό και εστίαση είναι παραπλανητική, τονίζει ο κ. Γούλας. Στην πράξη, το μοντέλο αυτό απωθεί εργαζομένους, αποτρέπει την ανέλιξη και δεν συγκρατεί προσωπικό. Δεν είναι σύμπτωση ότι σε αυτούς τους κλάδους, οι πραγματικές εβδομαδιαίες ώρες εργασίας το 2024 αγγίζουν τις 43, έναντι 36,1 της Ε.Ε., χωρίς όμως αντίστοιχα αποτελέσματα.
Η υπερεργασία καταλήγει να αντικαθιστά τις επενδύσεις: αντί για τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, αντί για καλύτερη οργάνωση, οι επιχειρήσεις βασίζονται σε φθηνή ανθρώπινη εξάντληση. Το αποτέλεσμα είναι ένα παραγωγικό τέλμα, χωρίς ελπίδα σύγκλισης με τις προηγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Χρειαζόμαστε επαναθεμελίωση – όχι εξάντληση
Η έξοδος από την παγίδα αυτή δεν βρίσκεται στην εντατικοποίηση, αλλά σε ένα νέο υπόδειγμα ανάπτυξης, όπως εξηγεί ο επίκουρος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πάφου. Χρειαζόμαστε:
- Επενδύσεις στην τεχνολογία και την καινοτομία
- Διαρκή κατάρτιση και αναβάθμιση δεξιοτήτων
- Θεσμική προστασία του χρόνου εργασίας
- Ανάπτυξη κλάδων υψηλής προστιθέμενης αξίας
Η υπερεργασία, όπως καταλήγει το ρεπορτάζ, απομυζά τις δυνάμεις των εργαζομένων, εμποδίζει την τεχνολογική μετάβαση και καθηλώνει την οικονομία σε έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης από φθηνές λύσεις.
Αν θέλουμε η Ελλάδα να περάσει σε μια παραγωγική εποχή ουσίας, οφείλουμε να εγκαταλείψουμε το δόγμα της εξάντλησης και να επενδύσουμε στην αξία του ανθρώπινου κεφαλαίου.
