Πώς σκέφτεται ένας διαρρήκτης πριν εισβάλει σε ένα σπίτι; Τι βλέπει όταν περνά από μια γειτονιά και ποια σημάδια ερμηνεύει ως ευκαιρία ή απειλή; Αυτά τα ερωτήματα βρίσκονται στον πυρήνα μιας πρωτοποριακής έρευνας που συνδύασε εγκληματολογία και τεχνολογία εικονικής πραγματικότητας, φέρνοντας τους επιστήμονες κυριολεκτικά… μέσα στο μυαλό των δραστών.
Η μελέτη διεξήχθη από κορυφαία ακαδημαϊκά ιδρύματα των ΗΠΑ και της Ευρώπης, όπως το Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon, το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, το Πανεπιστήμιο του Λέιντεν και το Ινστιτούτο Max Planck στο Φράιμπουργκ. Δημοσιεύτηκε στο έγκυρο περιοδικό Criminology και προσφέρει σπάνια εμπειρικά δεδομένα από 160 πραγματικούς κρατούμενους για διαρρήξεις.
Η εικονική «γειτονιά» και το προφίλ των συμμετεχόντων
Οι ερευνητές κατασκεύασαν μια ρεαλιστική εικονική γειτονιά βασισμένη σε πραγματικά στοιχεία, όπου οι κρατούμενοι περιηγήθηκαν φορώντας γυαλιά VR. Σε κάθε «σπίτι» υπήρχαν σκόπιμα σχεδιασμένα ερεθίσματα, όπως θάμνοι, πινακίδες, παρατημένα αντικείμενα ή ορατά μέσα ασφαλείας.
Οι συμμετέχοντες – όλοι τους καταδικασμένοι για διαρρήξεις στην Πολιτεία της Πενσυλβάνια – κλήθηκαν να αξιολογήσουν τις κατοικίες και να αποφασίσουν αν θα τις επέλεγαν ως στόχο. Το αποτέλεσμα; Πολλά από όσα πιστεύουμε για την πρόληψη εγκλημάτων αμφισβητήθηκαν ριζικά.
Τι σκανάρει ο διαρρήκτης: Πινακίδες, όπλα και… λαφυραγώγηση
Ένα από τα πιο ανατρεπτικά ευρήματα ήταν η αντίδραση των διαρρηκτών σε πινακίδες με αναφορά στο Second Amendment – δηλαδή στο δικαίωμα οπλοκατοχής. Αν και τέτοιες ενδείξεις αύξαναν τον υποτιθέμενο κίνδυνο, οι πιο έμπειροι διαρρήκτες έλκονταν από τα συγκεκριμένα σπίτια, θεωρώντας ότι είναι πιθανότερο να περιέχουν πολύτιμα αντικείμενα ή χρήματα.
Με άλλα λόγια, το μήνυμα δεν ήταν «πρόσεχε, υπάρχει όπλο», αλλά «εδώ υπάρχει κάτι που αξίζει». Το ρίσκο γινόταν ανεκτό – ακόμη και επιθυμητό – όταν το κέρδος θεωρούνταν υψηλό.
Σκουπίδια, θάμνοι και κακή ορατότητα
Η μελέτη ανέδειξε ότι η εικόνα ενός σπιτιού αποκαλύπτει περισσότερα από όσα νομίζουμε. Ένα κουτί τηλεόρασης πεταμένο κοντά σε κάδο ερμηνευόταν ως ένδειξη πρόσφατης αγοράς, άρα και πιθανής ύπαρξης ακριβού εξοπλισμού μέσα στο σπίτι.
Παράλληλα, η πυκνή βλάστηση, οι θάμνοι ή τα σκοτεινά σημεία γύρω από την είσοδο αύξαναν την ελκυστικότητα του στόχου. Για έναν διαρρήκτη, η δυνατότητα να κινηθεί χωρίς να τον βλέπει κανείς είναι καθοριστική. Οι απλοί σχεδιαστικοί παράγοντες ενός κήπου ή μιας αυλής αλλάζουν ριζικά την εκτίμηση ρίσκου.
Η εμπειρία ως εργαλείο ερμηνείας
Ένα εξίσου κρίσιμο εύρημα ήταν ο ρόλος της εμπειρίας. Οι «παλιοί» είχαν τη δυνατότητα να κάνουν πιο γρήγορες, πιο αποφασιστικές και – δυστυχώς – πιο ρεαλιστικές εκτιμήσεις. Αντίθετα, οι νεότεροι ή λιγότερο εξοικειωμένοι διαρρήκτες παρέμεναν επιφυλακτικοί ή μπέρδευαν τα σημάδια.
Αυτό σημαίνει πως τα μέτρα πρόληψης δεν έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα σε όλους τους τύπους δραστών. Χρειάζονται στοχευμένες προσεγγίσεις, ειδικά για όσους δρουν επαγγελματικά και γνωρίζουν πώς να παρακάμψουν βασικά εμπόδια.
Από το εργαστήριο στην καθημερινότητα
Η εφαρμογή της τεχνολογίας VR στην εγκληματολογική έρευνα ανοίγει νέες δυνατότητες. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι, με τέτοια εργαλεία, μπορούν να δοκιμαστούν πρακτικές πρόληψης σε ελεγχόμενο περιβάλλον, πριν εφαρμοστούν στην πραγματικότητα. Επιπλέον, οι αρχές μπορούν να σχεδιάσουν καμπάνιες ή παρεμβάσεις με βάση ακριβή δεδομένα από τη σκέψη των ίδιων των δραστών.
Πρακτικά διδάγματα για τους ιδιοκτήτες
Αν υπάρχει ένα βασικό συμπέρασμα, είναι ότι η πρόληψη δεν είναι ζήτημα μόνο συναγερμών και καμερών. Είναι θέμα οπτικής αντίληψης και υποσυνείδητων σημάτων. Οι ιδιοκτήτες σπιτιών μπορούν να ενισχύσουν την ασφάλεια τους:
-
Αποφεύγοντας την ακαταστασία στον εξωτερικό χώρο
-
Κρατώντας την αυλή καθαρή και ανοιχτή στην ορατότητα
-
Εξαλείφοντας σημεία που προσφέρουν κάλυψη σε έναν επίδοξο εισβολέα
-
Τοποθετώντας πινακίδες ή ψευδαισθήσεις παρουσίας (όπως φώτα με χρονοδιακόπτες)
Η εικονική πραγματικότητα, αυτή τη φορά, έδωσε μια αληθινή εικόνα του τι σκέφτεται ο διαρρήκτης. Και η γνώση αυτή μπορεί να σώσει περιουσίες – ίσως και ζωές.
