Ας υποθέσουμε ότι είσαι φοιτητής που πήρε μόλις το επίδομα στέγασης. Ήρθαν 500 ευρώ. Ωραία. Τώρα πες ότι αγόρασες πλυντήριο, αλλά το έστησες στο μπαλκόνι γιατί δεν έχεις κουζίνα. Και μετά πήρες καφετιέρα, αλλά δεν πίνεις καφέ. Και τέλος αγόρασες έναν διαδραστικό πίνακα — για το σαλόνι.
- Του Δημήτρη Δραγώγια
Κάπως έτσι είναι και το ελληνικό σχέδιο Ανάκαμψης. Ένα πάρτι αγορών, χωρίς σαφή λόγο, χωρίς λίστα, χωρίς deadline. Μόνο με το άγχος ότι κάποιος θα χτυπήσει το κουδούνι (από τις Βρυξέλλες) και θα ζητήσει αποδείξεις.
Ξεκινήσαμε με υποσχέσεις. Μεταρρυθμίσεις. Ψηφιοποίηση. Πράσινη ανάπτυξη. Και φτάσαμε στην αγορά επιπλέον 2.900 διαδραστικών πινάκων στα σχολεία (για να μην προλάβει η επόμενη γενιά να γράψει ποτέ με κιμωλία), στην ψηφιακή κατάρτιση των στρατευσίμων (διότι πρώτα μαθαίνεις Python και μετά καθαρίζεις τουαλέτες), και στην αντικατάσταση των Πράσινων Ταξί με… 175 ηλεκτρικά λεωφορεία που δεν έχει ποιος να οδηγήσει.
Μπροστά σε όλα αυτά, τα 13 Κέντρα Πολιτικής Προστασίας, τα Canadair και το φράγμα του Αλμωπαίου μπήκαν στο ψυγείο. Πιο ψυγείο και από το ίδιο το φράγμα.
«Δεν έχουμε έργα. Φέρτε μπαλώματα.»
Η Επιτροπή της Ε.Ε. σήκωσε το φρύδι: παιδιά, που είναι τα ορόσημα; Πού είναι τα έργα; Πού πήγαν τα λεφτά; Πού είναι οι μεταρρυθμίσεις;
Και η ελληνική απάντηση ήταν… προτάσεις για απλοποίηση. Ξέρεις, σαν να μην έκανες την εργασία στο σχολείο και να ζητάς από τη δασκάλα να αλλάξει την εκφώνηση.
– «Δεν μπορέσαμε να φτιάξουμε το Κέντρο Ακτινοθεραπείας, αλλά βάλαμε κάτι ωραία αυτόνομα δίκτυα φωτισμού».
– «Δεν καταφέραμε να αντιμετωπίσουμε το παράνομο εμπόριο, αλλά έχουμε σύστημα εντοπισμού της αυθαίρετης δόμησης!»
– «Δεν ολοκληρώσαμε τη διαλειτουργικότητα των δεδομένων, αλλά βάλαμε έξυπνες διαβάσεις στα σχολεία!»
Ε, τι άλλο να ζητήσει κανείς;
Αξιολόγηση: Β – Γιατί Α είναι οι άλλοι
Οι Βρυξέλλες μάς έβαλαν «Β» στην κοστολόγηση. Δηλαδή “μέτρια εύλογη”. Που σε διπλωματικά ευρωπαϊκά σημαίνει «μπαλώσατε ό,τι να ’ναι, αλλά είστε και cute, οπότε δεν σας κόβουμε τελείως».
Η Ελλάδα, βλέπεις, δεν κατάφερε να τεκμηριώσει αρκετές εκτιμήσεις κόστους. Που σημαίνει ότι σε μερικά έργα είπαμε: «Αυτό κάνει 23 εκατομμύρια. Ρώτα και τον ξάδερφό μου που έχει γραφείο.»
Και μετά;
Τι γίνεται όταν τελειώσει το πάρτι; Όταν σβήσουν τα φώτα, όταν τελειώσει το PowerPoint και ο τελευταίος πίνακας σταματήσει να είναι «διαδραστικός» γιατί δεν πληρώθηκε η ΔΕΗ;
Αν δεν έχεις απορροφήσει τα λεφτά και δεν έχεις αιτιολογήσει τα έργα μέχρι τέλη Αυγούστου 2026, χάθηκαν. Και όχι απλώς χάθηκαν – καταγράφονται κιόλας. Στο ημερολόγιο εκείνο που κρατούν οι Βόρειοι: “Α, εσείς δεν τα φάγατε πάλι; Να σας κόψουμε από το επόμενο”.
Και τότε τι;
Θα τα «παρκάρουμε» λέει. Θα μεταφέρουμε κονδύλια σε ευρωπαϊκά ταμεία, να υπάρχουν. Σαν να σου λέει ο λογιστής: “Δεν προλαβαίνεις να τα δηλώσεις όλα, πέτα τα σε ένα λογαριασμό στο εξωτερικό και βλέπουμε.”
Μόνο που αυτή η παράκαμψη έχει όνομα: ευρωπαϊκή απώλεια αξιοπιστίας. Και το χειρότερο: βάζει θεμέλια για μελλοντικές περικοπές.
Φλερτάρουμε με την αποτυχία
Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν ήταν απλώς ένα οικονομικό εργαλείο. Ήταν μια ιστορική ευκαιρία. Να κάνεις μια Ελλάδα λίγο πιο ευρωπαϊκή. Με καλύτερη παιδεία, με επενδύσεις, με έργα ουσίας. Αντ’ αυτού, διαλέξαμε σκόρπια pixels σε μια εικόνα που δεν εστιάζει πουθενά.
Από τα 18 δισ. σε επιχορηγήσεις, φτάσαν 9,9. Και στους δικαιούχους πήγαν 5,1. Το άλλο μισό κάπου… ζεσταίνεται ακόμα. Όχι για χρήση – για παρουσίαση. Για δελτία Τύπου, για υποσχέσεις και για αναθεωρήσεις. Πολλές αναθεωρήσεις.
Αν υπάρχει ένα ερώτημα σήμερα, δεν είναι «πού θα πάει το κάθε ευρώ». Είναι: ποιο αφήγημα θα μείνει όταν σβήσουν τα φώτα της Ανάκαμψης;
Γιατί κανένα Ταμείο δεν σώζει μια χώρα που αντιμετωπίζει τη διαφάνεια σαν αγγαρεία, τη διακυβέρνηση σαν καριέρα και την αξιολόγηση σαν προσωπική προσβολή.
Και επειδή η ερώτηση του τίτλου είναι «και μετά το ταμείο Ανάκαμψης;», η μόνη τίμια απάντηση είναι:
Ίσως τότε αρχίσουμε να ανακάμπτουμε στ’ αλήθεια. Χωρίς ταμεία, αλλά με επίγνωση. Χωρίς PowerPoint, αλλά με πολιτική βούληση. Χωρίς «μπαλώματα», αλλά με ραφές που αντέχουν.
