Το σύστημα συντάξεων της χώρας είναι από τα ελάχιστα στην Ευρώπη που βασίζει την λειτουργία του μόνο στο διανεμητικό σύστημα. Οι προτάσεις μεταρρύθμισης του συστήματος, από την δεκαετία του ’90, δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Τώρα δεν υπάρχει πλέον χρόνος για τέτοιες μεγάλες μεταρρυθμίσεις.

Η τελευταία ευκαιρία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο του 3ου Μνημονίου, με την πρόταση των Νεκτάριου – Τήνιου το 2018, με την εισαγωγή του κεφαλαιοποιητικού συστήματος για τις Επικουρικές Συντάξεις για το σύνολο των ασφαλισμένων.

Η πρόταση ασφαλιστικής μεταρρύθμισης που είχε εκπονηθεί στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς περιελάμβανε τα εξής: (α) διατήρηση των υφιστάμενων παροχών για όσους έχουν ασφαλιστεί μέχρι το 1992, (β) μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 30% σε μια πενταετία, (γ) δημιουργία κεφαλαιοποιητικού συστήματος που θα συμπληρώνει την λειτουργία του διανεμητικού, για τους ασφαλισμένους μετά το 1992. Με την πρόταση αυτή θα μηδενιζόταν το αφανές χρέος μετά το έτος 2045 που θα τελείωνε η μεταβατική περίοδος για τους ασφαλισμένους πριν το 1992. Για τους νέους ασφαλισμένους το συνολικό ποσοστό αναπλήρωσης θα ήταν 55%, όσο περίπου και με το υφιστάμενο σύστημα, αλλά με μικρότερες εισφορές κατά 30%, και με μηδενική κρατική επιχορήγηση πέραν του 2045.

Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας θέσπισε το ΤΕΚΑ, το οποίο όμως καλύπτει μόνο τους νέους ασφαλισμένους μετά το 2022 και θα ωριμάσει το 2070.

Προσωπική Διαφορά. Οι πρόσφατες εξαγγελίες για την κατάργηση της «προσωπικής διαφοράς» προκάλεσε ευφορία, αλλά θα έχει συνέπειες. Το αφανές χρέος του συστήματος συντάξεων μειώθηκε σημαντικά στην περίοδο 2009-2018 και υπολογίστηκε στα 350 δισεκατομμύρια ευρώ, μετά την εφαρμογή των περικοπών των «προσωπικών διαφορών» του Τρίτου Μνημονίου. Χωρίς τις περικοπές αυτές, το αφανές χρέος θα επανέλθει στο ποσό της αναλογιστικής μελέτης του 2015, που ήταν 512 δισεκατομμύρια ευρώ (παρούσες αξίες 2016). Επομένως, αναβιώνει η ανάγκη για πρόσθετες κρατικές επιχορηγήσεις του συστήματος συντάξεων, οι οποίες μέχρι σήμερα έχουν υπερβεί τα 350 δισεκατομμύρια ευρώ.

Το υφιστάμενο σύστημα συντάξεων βασίζει την χρηματοδότησή του κατά 45-50% στον κρατικό προϋπολογισμό, και επομένως το σύστημα θα υποστεί ισχυρές πιέσεις μετά το 2033, όταν θα αρχίσει η κανονική εξυπηρέτηση του μεγάλου δημόσιου χρέους της χώρας, το οποίο τώρα βρίσκεται στην περίοδο χάριτος.

Επιπλέον, ο κρατικός προϋπολογισμός στις επόμενες δεκαετίες θα υποστεί μεγάλες πιέσεις για την χρηματοδότηση των αυξημένων δαπανών υγείας, καθώς και των νέων προγραμμάτων μακροχρόνιας φροντίδας ηλικιωμένων (πρόσφατη μελέτη μας ανεβάζει το ετήσιο κόστος στα 5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως).

Ενοποίηση των Ταμείων και Ίση Μεταχείριση των Ασφαλισμένων. Η επιτροπή με έμπειρα στελέχη του ΙΚΑ που είχε συγκροτηθεί το 2015 για να ολοκληρώσει τον Ενιαίο Κανονισμό Ασφάλισης και Παροχών για τον ΕΦΚΑ, θα παρέδιδε το πόρισμά της στο τέλος του 2015, ώστε να εφαρμοστεί την 1.1.2016. Η Επιτροπή διαλύθηκε εγκαίρως, και μετά από 10 έτη αναζητείται ακόμα ο Ενιαίος Κανονισμός. Ο ΕΦΚΑ είναι στην ουσία μια ταμπέλα, κάτω από την οποία στεγάζονται όλα τα παλιά ασφαλιστικά ταμεία της χώρας.

Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες της ΕΕ που δεν έχει ολοκληρώσει μια συστημική μεταρρύθμιση του συστήματος συντάξεων, παρά το γεγονός ότι το σύστημα αυτό προκάλεσε την χρεωκοπία της χώρας. Και, δυστυχώς, τα πολιτικά παιχνίδια συνεχίζονται.