1. Η πρόσβαση σε οικονομικά προσιτή και βιώσιμη στέγαση (affordable and sustainable housing) αναγνωρίζεται από τις αρχές της δεκαετίας του 2010 ως μία κρίσιμη κοινωνικοοικονομική πρόκληση στο επίπεδο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ). Εάν και η άσκηση στεγαστικών πολιτικών παραμένει αποκλειστική αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων, τα όργανα της ΕΕ έχουν υιοθετήσει μία σειρά υποστηρικτικών πρωτοβουλιών, με πλέον χαρακτηριστικές την χρηματοδότηση προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας από πόρους του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και την δημιουργία χαρτοφυλακίου για την Ενέργεια και τη Στέγαση στη νέα Ευρωπαϊκή Επιτροπή της περιόδου 2024-2029.
2. Η Ελληνική πολιτεία δεν έχει υιοθετήσει ένα Νόμο – Πλαίσιο για την πρόληψη και καταπολέμηση της αστεγίας, όπως για παράδειγμα οι ΗΠΑ (Ending Homelessness Act 2023), το Ηνωμένο Βασίλειο (Homelessness Reduction Act 2017) και η Ιρλανδία (Housing Act 2009). Από την άλλη πλευρά, η κοινωνική προστασία των αστέγων δεν αποτελεί αυτοτελές πεδίο του Εθνικού Συστήματος Κοινωνικής Φροντίδας (Ν. 2646/1998), όπως για παράδειγμα στη Φινλανδία (Social Welfare Act of 2014) και τη Σουηδία (Social Services Act of 2001).
3. Η Ελληνική πολιτεία δεν έχει υιοθετήσει ένα Νόμο – Πλαίσιο για την διασφάλιση οικονομικά προσιτής και βιώσιμης στέγασης, όπως για παράδειγμα η Γαλλία (ELAN Law on Housing 2018), το Ηνωμένο Βασίλειο (Social Housing Act 2023) και η Ιρλανδία (Affordable Housing Act 2021). Προωθεί, όμως, για πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του 2020 ένα πλέγμα νομοθετικών πρωτοβουλιών με υψηλή επίδραση στον τομέα της στέγασης, όπως ιδίως ο Ν. 4921/2022 (άρθρα 43-44), ο Ν. 5006/2022 (το άρθρο 10 εισάγει την έννοια της κοινωνικής κατοικίας στην Ελληνική έννομη τάξη) και ο Ν. 5107/2024. Παράλληλα, αξιοποιεί πόρους της ΕΕ για την δανειακή υποστήριξη της αγοράς πρώτης κατοικίας, την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης / ανακαίνισης κατοικιών και την υλοποίηση πιλοτικών Προγραμμάτων Κοινωνικής Μίσθωσης.
4. Οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις αποτελούν de facto προπαρασκευαστικά εργαλεία προώθησης ενός αναπτυξιακού υποδείγματος αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης στη χώρα μας, το οποίο πρέπει να αποτελέσει τη νέα «μεγάλη προτεραιότητα» της Ελληνικής πολιτείας υπό το πρίσμα τεσσάρων βασικών προκλήσεων.
i. Πρώτη πρόκληση: Η υιοθέτηση ενός πρότυπου Νόμου – Πλαισίου που θα θέτει τις αρχές και τους πυλώνες του Εθνικού Συστήματος Προσιτής και Βιώσιμης Στέγασης
ii. Δεύτερη πρόκληση: Η οργανωτική θωράκιση του Εθνικού Συστήματος Προσιτής και Βιώσιμης Στέγασης σε επίπεδο κεντρικής διοίκησης μέσω της ίδρυσης του Υπουργείου Στέγασης (όπως το Γερμανικό Υπουργείο Στέγασης, Αστικής Ανάπτυξης & Κατασκευών ή το Ολλανδικό Υπουργείο Στέγασης & Εδαφικού Σχεδιασμού), της ενίσχυσης του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας και της σύστασης του Εθνικού Οργανισμού Στέγασης (όπως η Ιρλανδική Housing Agency και ο Κυπριακός Οργανισμός Αναπτύξεως Γης).
iii. Τρίτη πρόκληση: Η ενεργοποίηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του οικοσυστήματος της κοινωνικής οικονομίας για την ανάπτυξη τοπικών σχεδίων κοινωνικής κατοικίας.
iv. Τέταρτη πρόκληση: Η κατοχύρωση της χρηματοδοτικής βιωσιμότητας του Εθνικού Συστήματος Προσιτής και Βιώσιμης Στέγασης, αξιοποιώντας νέους πόρους του κρατικού προϋπολογισμού, τους πόρους της ΕΕ (Πολιτική Συνοχής, Μέσο Ανάκαμψης κλπ.), τους πόρους του Συμβουλίου της Ευρώπης (Τράπεζα Ανάπτυξης) και την αναμενόμενη υψηλή συνεισφορά των συντελεστών της ιδιωτικής αγοράς στέγασης (ιδιοκτήτες κατοικιών, επενδυτές, τράπεζες, Ανώνυμες Εταιρείες Επενδύσεων σε Ακίνητη Περιουσία και κατασκευαστικές εταιρίες) στο πλαίσιο υλοποίησης του πρώτου Ευρωπαϊκού Σχεδίου Οικονομικά Προσιτής Στέγασης (European Affordable Housing Plan) και της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Kατασκευή Kατοικιών (European Strategy for Housing Construction).
