Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ετοιμάζει το ψηφιακό ευρώ. Ο Γιάννης Στουρνάρας το βλέπει ως όπλο κυριαρχίας και ανθεκτικότητας, οι τράπεζες το μετρούν με κομπιουτεράκι και οι καταναλωτές αναρωτιούνται: «Μήπως τελικά το πιο σταθερό app λέγεται… χαρτονόμισμα;»
Γράφει ο Δημήτρης Δραγώγιας
Από τον Νοέμβριο του 2023, η ΕΚΤ εργάζεται στην «φάση προετοιμασίας» του ψηφιακού ευρώ. Σχέδια, rulebooks, πιλοτικά έργα. Σαν να δοκιμάζει ένα λογισμικό που ακόμα δεν κυκλοφορεί στο κοινό.
Η αγορά, βέβαια, δεν περιμένει: τα Apple Pay, Revolut και stablecoins έχουν γίνει καθημερινότητα. Έτσι, η Ευρώπη μοιάζει με τον φίλο που φτάνει στο πάρτι όταν τα ποτά έχουν ήδη τελειώσει.
Ο Στουρνάρας και το αφήγημα της κυριαρχίας
Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, βλέπει το ψηφιακό ευρώ ως τέσσερις πυλώνες:
- Νομισματική κυριαρχία: να μη βασίζεται η Ευρώπη σε αμερικανικές πλατφόρμες.
- Συμπερίληψη: όλοι να έχουν πρόσβαση, χωρίς προμήθειες.
- Ανθεκτικότητα: λειτουργία ακόμη και σε κρίσεις.
- Καινοτομία: ώθηση σε τράπεζες και fintech να εκσυγχρονιστούν.
Προφανώς και ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας θα συνέπλεει με τους ευρωπαϊκούς θεσμού. Το πρόβλημα; Οι θεσμοί δείχνουν να αγωνίζονται σε αγώνα ταχύτητας με… βαριά παπούτσια.
Ωστόσο, οι πολίτες απαντούν με τρία «ναι» κι ένα (μεγάλο) «όχι»
Σύμφωνα με έρευνες:
- Ναι στην ασφάλεια και την ιδιωτικότητα.
- Ναι στην ευκολία χρήσης.
- Ναι στο μηδενικό κόστος.
- Όχι στην κατάργηση των μετρητών.
Η εμμονή με το χαρτονόμισμα δεν είναι ρομαντισμός: είναι εμπειρία. Ο κόσμος ξέρει ότι το μόνο πορτοφόλι που λειτουργεί σε blackout είναι εκείνο με τα κέρματα.
Η Σουηδία ως καμπανάκι
Η Σουηδία πήγε σχεδόν ολοκληρωτικά cashless. Το αποτέλεσμα; Η ίδια η κεντρική τράπεζα αναγκάστηκε να ξαναθεσπίσει υποχρέωση αποδοχής μετρητών για βασικά αγαθά. Ένα μάθημα για την Ευρώπη: αν αφήσεις την αγορά μόνη της, το χαρτονόμισμα θα γίνει μουσειακό έκθεμα πιο γρήγορα απ’ όσο νομίζεις. (Σας θυμίζει κάτι από Μίλτον Φρίντμαν και της θεωρίας της αυτορρύθμισης της αγοράς;)
Τι φοβούνται οι τράπεζες
Το μεγαλύτερο άγχος είναι η αποδιάμεσοποίηση. Αν το ψηφιακό ευρώ γίνει πολύ ελκυστικό, οι πολίτες θα μεταφέρουν καταθέσεις από τις τράπεζες στο ψηφιακό πορτοφόλι της ΕΚΤ. Σε κρίση, αυτό μοιάζει με ψηφιακό bank run. Κι έπειτα οι τράπεζες θα κυνηγάνε τις καταθέσεις όπως ο βοσκός το γίδι.
Γι’ αυτό συζητούνται όρια (π.χ. 3.000 ευρώ ανά πολίτη). Μόνο που έτσι το ίδιο το χρήμα παύει να είναι απόλυτα ελεύθερο — μοιάζει με δελτίο.
Η ΕΚΤ υπόσχεται πληρωμές offline, σαν να είναι μετρητά. Θεωρία ελκυστική: αν πέσει το ίντερνετ, η συναλλαγή θα γίνεται από συσκευή σε συσκευή. Στην πράξη, όμως, το ερώτημα είναι: πόσο ανώνυμο θα είναι; Γιατί η Ευρώπη δεν φημίζεται ότι βάζει την ιδιωτικότητα πάνω από τον έλεγχο.
Επιτροπές, διαβουλεύσεις, προτάσεις κανονισμών. Οι θεσμοί κινούνται πάντα με ρυθμό γραφειοκρατικό. Καλό για τη σταθερότητα, καταστροφικό για την ταχύτητα. Το «ένα βήμα πίσω» της Ευρώπης ισοδυναμεί με το να χάνονται αγορές και τεχνολογική επιρροή.
Ποιοί είναι οι κίνδυνοι για τον πολίτη
- Ιδιωτικότητα: οι υποσχέσεις για ανωνυμία είναι ωραίες, αλλά οι υποχρεώσεις για AML και KYC θα αφήσουν σίγουρα ίχνη.
- Τεχνολογικοί κίνδυνοι: κυβερνοεπιθέσεις, bugs, blackouts. Το χαρτονόμισμα δεν χρειάζεται update.
- Απαξίωση μετρητών: ακόμη κι αν δεν υπάρξει απαγόρευση, η σταδιακή περιθωριοποίηση είναι το πιθανό σενάριο.
Η εμπιστοσύνη είναι το «Αλφα» – αν όχι και το «Ωμέγα» – στην Οικονομία. Τι χρειάζεται για να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη ανάμεσα σε τράπεζες και καταναλωτές;
- Ρητή προστασία των μετρητών στον νόμο.
- Δωρεάν συναλλαγές για τους πολίτες.
- Ισχυρή προστασία από απάτες και σαφής ευθύνη αποζημίωσης.
- Ιδιωτικότητα by design, όχι by promise.
- Συμβατότητα με όλα τα συστήματα πληρωμών.
Στα αυτιά των Βρυξελών φτάνουν σαν Quotes από τα κράτη ρήσεις όπως «η καλύτερη εφεδρική μπαταρία πληρωμών είναι ένα χαρτονόμισμα που δουλεύει και με κλειστό ρούτερ.», ή ότι «το ψηφιακό ευρώ μπορεί να γίνει καθημερινό εργαλείο ή ακόμη ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα σε αιώνια beta.» Αλλά όλοι γνωρίζουν πως «όταν ιδιωτικότητα και έλεγχος συγκρούονται, στην Ευρώπη ξέρουμε ποιος νικάει.»
Το ψηφιακό ευρώ είναι αναγκαίο βήμα. Μπορεί να θωρακίσει την ευρωπαϊκή κυριαρχία, να προστατεύσει από την εξάρτηση σε ιδιωτικά wallets και να εκσυγχρονίσει το σύστημα πληρωμών.
Αν όμως σχεδιαστεί με γραφειοκρατική λογική ή με υποψία κατάργησης μετρητών, θα μείνει ένα ακόμη ωραίο PDF στις Βρυξέλλες.
Κι έτσι, το παλιό, ταπεινό χαρτονόμισμα θα συνεχίσει να κάνει τη δουλειά του: αθόρυβα, χωρίς updates και χωρίς Wi-Fi.
