Εικόνες βγαλμένες από το δυστοπικό σύμπαν του The Last of Us έρχονται στο μυαλό μετά την ανακάλυψη ενός νέου είδους μύκητα που μολύνει αράχνες, αλλοιώνει τη συμπεριφορά τους και τις οδηγεί σε βέβαιο θάνατο, προκειμένου να εξασφαλίσει τη δική του αναπαραγωγή.
Η ανακάλυψη κατά τη διάρκεια γυρισμάτων του BBC
Το νέο είδος εντοπίστηκε σχεδόν τυχαία, κατά τη διάρκεια γυρισμάτων της εκπομπής BBC Winterwatch στη Βόρεια Ιρλανδία. Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο δρ Χάρι Έβανς (H.C. Evans) από το CAB International, ένας από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως στην ταξινόμηση μυκήτων που προσβάλλουν έντομα. Σε συνεργασία με επιστήμονες του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας της Δανίας και των Βασιλικών Βοτανικών Κήπων Kew στο Λονδίνο, ο μύκητας βρέθηκε πάνω σε μια αράχνη και, μετά από λεπτομερή μορφολογική και μοριακή ανάλυση, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για είδος άγνωστο μέχρι σήμερα στην επιστήμη. Σε μια κίνηση με έντονο συμβολισμό, του δόθηκε το όνομα Gibellula attenboroughii, προς τιμήν του Σερ Ντέιβιντ Ατένμπορο, εμβληματικής μορφής των ντοκιμαντέρ φυσικής ιστορίας του BBC.
Αράχνες-ξενιστές και σκοτεινά σπήλαια
Η αράχνη-ξενιστής ταυτοποιήθηκε ως Metellina merianae. Με τη βοήθεια σπηλαιολόγου, η ερευνητική ομάδα εντόπισε επιπλέον δείγματα του μύκητα σε υπόγεια συστήματα σπηλαίων τόσο στη Βόρεια Ιρλανδία όσο και στην Ιρλανδία. Παράλληλα, ο μύκητας βρέθηκε να προσβάλλει και δεύτερο είδος αράχνης, τη Meta menardi, σε διαφορετικά οικολογικά περιβάλλοντα εντός των σπηλαίων. Κοινό στοιχείο όλων των μολυσμένων αραχνών ήταν ότι εντοπίστηκαν κολλημένες στα τοιχώματα ή στο «ταβάνι» των σπηλαίων. Πρόκειται για είδη που φυσιολογικά είναι μοναχικά και παραμένουν κοντά στους ιστούς ή τις φωλιές τους. Ωστόσο, υπό την επίδραση του μύκητα, εγκατέλειπαν τα καταφύγιά τους και μετακινούνταν σε εκτεθειμένα σημεία, όπου τελικά πέθαιναν.
Η «χειραγώγηση» του ξενιστή και ο ρόλος των σπόρων
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτή η «χειραγώγηση της συμπεριφοράς» (behavior manipulation) δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως, εξυπηρετεί άμεσα τον βιολογικό κύκλο του μύκητα, καθώς η αλλαγή στις κινήσεις του ξενιστή αυξάνει τη δική του εξελικτική καταλληλότητα. Σε ανοιχτά και υπερυψωμένα σημεία, το νεκρό σώμα της αράχνης προσφέρει ιδανικές συνθήκες για την ανάπτυξη του μύκητα και την απελευθέρωση των σπόρων του. Τα ρεύματα αέρα που κινούνται μέσα στα σπήλαια αναλαμβάνουν στη συνέχεια να μεταφέρουν τους σπόρους σε νέους πιθανούς ξενίστες, ξεπερνώντας τη «συμπεριφορική ανοσία» (behavioural immunity) που θα περιόριζε την εξάπλωση του μύκητα αν ο ξενιστής πέθαινε μέσα στη φωλιά του.
Η συμπεριφορά αυτή θυμίζει έντονα τα γνωστά φαινόμενα μόλυνσης μυρμηγκιών από μύκητες του γένους Ophiocordyceps, όπου τα έντομα μετατρέπονται σε «ζόμπι», εκτελώντας κινήσεις που ευνοούν αποκλειστικά τον μύκητα, όπως το να δαγκώνουν τη βλάστηση (biting onto vegetation) πριν ξεψυχήσουν. Σε καλλιέργειες τέτοιων μυκήτων έχουν εντοπιστεί μεταβολίτες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά, όπως η ντοπαμίνη – ένα στοιχείο που έχει τροφοδοτήσει εδώ και χρόνια ιστορίες τρόμου και επιστημονικής φαντασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι παρόμοια φυσικά φαινόμενα θεωρείται πως ενέπνευσαν αφηγήσεις με ζόμπι, μεταξύ αυτών και το The Last of Us. Παρότι οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει καμία ένδειξη κινδύνου για τον άνθρωπο, η ανακάλυψη φωτίζει με εντυπωσιακό –και ανατριχιαστικό– τρόπο τις στρατηγικές επιβίωσης που έχει αναπτύξει η φύση.
Διαβάστε επίσης:
Το τέλος της κοσμικής βεβαιότητας – Οδεύουμε προς μια νέα κοσμολογία;
Ανακάλυψη – ορόσημο στη βιολογία: Νέα μορφή RNA βρέθηκε στο ανθρώπινο σώμα
