Στην τρίτη τους εβδομάδα μπαίνουν οι οργισμένες διαδηλώσεις που συνεχίζονται και φέρνουν το καθεστώς του Ιράν στο χείλος του γκρεμού, καθώς η θεοκρατική κυβέρνηση της χώρας προσπαθεί να επιβιώσει χρησιμοποιώντας ολοένα και περισσότερο την καταστολή. Το καθεστώς του Ιράν έχει αντέξει και στο παρελθόν μεγάλες διαδηλώσεις. Όμως ο εναγκαλισμός του με την εξουσία φαίνεται πλέον πιο επισφαλής από ποτέ, καθώς το διογκούμενο αντιπολιτευτικό κίνημα απαιτεί ουσιαστική αλλαγή και δεν δείχνει να κάνει πίσω.
Οι διαμαρτυρίες αρχικά επικεντρώθηκαν σε οικονομικά αιτήματα, αλλά έκτοτε εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κίνημα ενάντια στο καθεστώς που ελέγχει το Ιράν εδώ και δεκαετίες. «Υπάρχει συστημική κακοδιαχείριση, διαφθορά και καταστολή. Γι’ αυτό οι άνθρωποι θέλουν να φύγει η Ισλαμική Δημοκρατία», δήλωσε στο CNN η Χόλι Ντάγκρες, ανώτερη ερευνήτρια στο Washington Institute.
Ενώ το καθεστώς αντιμετωπίζει αυξανόμενη εσωτερική πίεση από εξοργισμένους διαδηλωτές, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να επωφεληθεί από την κατάσταση. Ο Τραμπ έχει εκφράσει επανειλημμένα τη στήριξή του στο κίνημα διαμαρτυρίας και έχει καλέσει στον τερματισμό του ισλαμιστικού καθεστώτος του Ιράν, το οποίο εδώ και καιρό βρίσκεται σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. «Το Ιράν κοιτάζει την ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, ίσως όπως ποτέ άλλοτε», έγραψε ο Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το Σάββατο. «Οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να βοηθήσουν!!!»
Ο πρόεδρος εξετάζει μια σειρά πιθανών στρατιωτικών επιλογών στο Ιράν, αλλά δεν έχει λάβει τελική απόφαση για το πώς θα εκδηλωθεί μια αμερικανική παρέμβαση, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο CNN. «Φαίνεται ότι υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που σκοτώνονται και δεν θα έπρεπε να σκοτώνονται», είπε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους το βράδυ της Κυριακής, μέσα στο Air Force One. «Αυτοί είναι βίαιοι – αν τους αποκαλείς ηγέτες. Δεν ξέρω αν οι ηγέτες τους απλώς κυβερνούν μέσω βίας, αλλά το εξετάζουμε πολύ σοβαρά».
«Ο στρατός το εξετάζει και εμείς εξετάζουμε μερικές πολύ ισχυρές επιλογές. Θα λάβουμε απόφαση», πρόσθεσε. Ωστόσο, ορισμένοι αναλυτές προειδοποιούν ότι μια στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ μπορεί να έχει περιορισμένο αντίκτυπο. «Το καθεστώς είναι εύθραυστο, αλλά παραμένει αρκετά συμπαγές», δήλωσε στο CNN ο δρ. Χ.Α. Χέλιερ, ανώτερος ερευνητής στο Royal United Services Institute (RUSI).
Οικονομική κρίση
Με τα χρόνια, το Ιράν έχει γνωρίσει κύματα διαδηλώσεων που κατέληξαν σε ελάχιστες κοινωνικές ή πολιτικές αλλαγές. Όμως τώρα η οργή αυξάνεται, καθώς οι ανυπότακτοι Ιρανοί γίνονται όλο και πιο κουρασμένοι και ανυπόμονοι.
Από τότε που ανέλαβε την εξουσία το 1989 – μια δεκαετία μετά τη μεγάλη επανάσταση που ανέτρεψε τον αυταρχικό, υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ Σάχη του Ιράν και εγκαθίδρυσε την Ισλαμική Δημοκρατία – ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ έχει αντιμετωπίσει μια σειρά πολιτικών και ζητημάτων ασφάλειας.
Ο Χαμενεΐ διατηρεί τη στήριξη ορισμένων πιστών και κρατικών θεσμών, αλλά οι κατασταλτικές πολιτικές του συναντούν ολοένα και μικρότερη λαϊκή αποδοχή. Η απογοήτευση για την προβληματική ιρανική οικονομία έχει διογκωθεί. Το Ιράν συνεχίζει να αντιμετωπίζει βαριές διεθνείς κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένης της επανενεργοποίησης των λεγόμενων «snapback» κυρώσεων που σχετίζονται με το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Οι ηγέτες των χωρών που επέβαλαν τις κυρώσεις συχνά δηλώνουν ότι τα μέτρα αποσκοπούν στην άσκηση πίεσης στην κυβέρνηση και την ηγεσία του Ιράν. Ωστόσο, ερευνητές επισημαίνουν ότι οι δυτικές κυρώσεις έχουν επίσης παραλύσει τη μεσαία τάξη του Ιράν – τη βάση του μεταρρυθμιστικού κινήματος της χώρας – η οποία βλέπει ελάχιστες προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης.
Την ίδια στιγμή, η ιρανική ηγεσία βρίσκεται σε ευάλωτη θέση, καθώς αρκετά από τα μέσα πίεσής της έχουν αποδυναμωθεί. Ισραηλινές επιθέσεις αποδυνάμωσαν τις περιφερειακές ένοπλες οργανώσεις-πληρεξούσιους του Ιράν, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, ενώ αμερικανικά πλήγματα προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας, στο οποίο η κυβέρνηση είχε επενδύσει δισεκατομμύρια.
Το Ιράν έχασε επίσης έναν κρίσιμο σύμμαχο όταν ο Σύρος πρόεδρος Μπασάρ αλ-Άσαντ ανατράπηκε τον Δεκέμβριο του 2024. Αυτές οι εξελίξεις οδήγησαν σε μια «κατάσταση μη βιώσιμη για την Ισλαμική Δημοκρατία», δήλωσε η Ντάγκρες. «Τώρα αντιμετωπίζουν αυτά τα εξωτερικά και εσωτερικά ζητήματα με ιστορικά υψηλό αντι-καθεστωτικό αίσθημα, το οποίο δεν θα εξαφανιστεί μέχρι να φύγει αυτό το καθεστώς», πρόσθεσε.
Μέσα στο χάος, το καθεστώς κατέφυγε σε μια γνώριμη τακτική: την άγρια καταστολή. Χιλιάδες άνθρωποι έχουν συλληφθεί και εκατοντάδες έχουν σκοτωθεί, καθώς οι δυνάμεις ασφαλείας κατέστειλαν βίαια τις διαδηλώσεις, σύμφωνα με την οργάνωση Human Rights Activists in Iran.
Το Ιράν επέβαλε επίσης εκτεταμένες διακοπές στο διαδίκτυο και τις τηλεπικοινωνίες κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων, περιορίζοντας την εικόνα της κατάστασης στο έδαφος. Με λίγες επιλογές, το καθεστώς καταβάλλει προσπάθειες να ενισχύσει τη στήριξή του. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιαν κάλεσε τους πολίτες να μην συμμετέχουν σε αυτό που χαρακτήρισε «ταραχοποιούς και τρομοκράτες» που συμμετέχουν στις διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα.
Ο Πεζεσκιαν απέδωσε την αναταραχή σε «τρομοκράτες» που συνδέονται με το εξωτερικό και, όπως είπε, έκαψαν παζάρια, τζαμιά και πολιτιστικούς χώρους. «Αν ο λαός έχει ανησυχίες, είναι καθήκον μας να τις επιλύσουμε, αλλά ανώτερο καθήκον είναι να μην επιτρέψουμε σε μια ομάδα ταραχοποιών να διαταράξει ολόκληρη την κοινωνία», δήλωσε σε τηλεοπτικό διάγγελμα το Σάββατο.
Μηχανισμός ασφάλειας σε ισχύ
Η κρατική τηλεόραση μετέδωσε εικόνες υποστηρικτών του καθεστώτος να διαδηλώνουν σε ορισμένες πόλεις. Η κυβέρνηση κάλεσε σε πανεθνική πορεία τη Δευτέρα υπέρ του καθεστώτος και κατά όσων χαρακτήρισε πρόσφατες πράξεις βεβήλωσης και προσβολές ισλαμικών συμβόλων, συμπεριλαμβανομένου του Κορανίου, από διαδηλωτές.
Ωστόσο, οποιαδήποτε σκληρή αντίδραση στις διαδηλώσεις θα μπορούσε να καταστήσει το καθεστώς ευάλωτο σε έντονη αντίδραση από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ είναι «οπλισμένες και έτοιμες» αν το Ιράν σκοτώσει ειρηνικούς διαδηλωτές.
Μετά τις πρόσφατες αμερικανικές ενέργειες στη Βενεζουέλα και τη δολοφονία του Κασέμ Σολεϊμανί, κορυφαίου στρατηγού των Φρουρών της Επανάστασης, κατά την πρώτη θητεία Τραμπ, το Ιράν είναι υποχρεωμένο να λάβει σοβαρά υπόψη τις απειλές του, δήλωσε στο CNN ο Άλι Βάεζ, διευθυντής του Iran Project στο International Crisis Group.
Ωστόσο, η αυξανόμενη ανυπακοή των Ιρανών που διαδηλώνουν σε όλη τη χώρα μπορεί να αποτελεί μεγαλύτερη υπαρξιακή απειλή για το καθεστώς. «Τουλάχιστον, το να έχουν τους δρόμους τους υπό έλεγχο είναι αυτό που θεωρούν απαραίτητο για την ίδια τους την επιβίωση, ακόμη κι αν αυτό προκαλέσει αμερικανικό πλήγμα», είπε ο Βάεζ. Ο Χέλιερ σημείωσε πάντως ότι προς το παρόν ο ισχυρός μηχανισμός ασφαλείας του Ιράν παραμένει άθικτος. «Δεν έχουν υπάρξει μέχρι στιγμής σοβαρές αποσκίρτησεις της ελίτ ή των δυνάμεων ασφαλείας. Και χωρίς αυτό, οποιαδήποτε παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών δεν είναι πιθανό να είναι πραγματικά πολύ χρήσιμη βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα».
«Υπάρχει βέβαια μεγάλη αποσύνθεση. Υπάρχουν σοβαρές οικονομικές προκλήσεις, αν όχι πλήρης κατάρρευση. Υπάρχει ένα πολύ ευρύ συνασπισμένο κίνημα διαμαρτυρίας, αλλά το καθεστώς κρατιέται ενωμένο – και κρατιέται ενωμένο από πολύ συνεκτικές και πολύ καταναγκαστικές δυνάμεις», πρόσθεσε. Η μεταρρυθμιστική κυβέρνηση προσπάθησε να μετριάσει την οικονομική πίεση προσφέροντας άμεσες χρηματικές ενισχύσεις σχεδόν 7 δολαρίων τον μήνα.
Ορισμένοι αξιωματούχοι υιοθέτησαν επίσης πιο συμφιλιωτικό τόνο στην απάντησή τους στην αναταραχή. Ο υπουργός Εσωτερικών Εσκαντάρ Μομενί δήλωσε ότι οι δυνάμεις ασφαλείας επιδεικνύουν «μέγιστη αυτοσυγκράτηση», αν και παραδέχθηκε ότι υπήρξαν «ορισμένες αδυναμίες». Είπε επίσης στην κρατική τηλεόραση ότι ένα «καλύτερο οικονομικό μέλλον» περιμένει τους Ιρανούς.
Σε τηλεοπτικές δηλώσεις την Κυριακή, ο Πεζεσκιαν είπε στους διαδηλωτές ότι η κυβέρνηση «πρέπει να ακούσει τη διαμαρτυρία σας και να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες σας».
Η αντιπολίτευση, η οποία έχει καλέσει με πάθος σε αλλαγή καθεστώτος, ενδέχεται να θεωρεί ότι αυτή η στιγμή είναι κατάλληλη για μια τέτοια ώθηση, καθώς η ηγεσία εμφανίζεται ευάλωτη σε εξωτερικές πιέσεις.
Πηγή: CNN
Διαβάστε ακόμα
ΗΠΑ: Φορτηγό έπεσε πάνω σε διαδηλωτές υπέρ του Ιράν (βίντεο)
Ιράν: Ο εξόριστος γιος του Σάχη κάλεσε τις δυνάμεις ασφαλείας να ενωθούν «με τον λαό»
Κάγια Κάλας: Δηλώνει έτοιμη να εισηγηθεί νέες κυρώσεις στο Ιράν
