Στη Βεγγάζη της Ανατολικής Λιβύης μεταβαίνει σήμερα, Κυριακή 6 Ιουλίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, για συνομιλίες με τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, με βασικά θέματα την ανάσχεση των μεταναστευτικών ροών προς την Κρήτη και την υπεράσπιση των ελληνικών θέσεων στις θαλάσσιες ζώνες.
Η επιθυμία του Έλληνα υπουργού να επισκεφθεί την ίδια ημέρα και την Τρίπολη, όπου εδρεύει η διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της χώρας, δεν κατέστη εφικτή. Η επίσκεψη εκεί προγραμματίζεται για τις 15 Ιουλίου.
Μεταξύ Ερντογάν και Χαφτάρ
Οι διπλωματικοί χειρισμοί της Αθήνας κινούνται σε ένα ναρκοπέδιο ισορροπιών. Η προσέγγιση των δύο λιβυκών διοικήσεων – Ανατολής και Δύσης – έχει επιτευχθεί σε μεγάλο βαθμό χάρη στην Τουρκία, η οποία αξιοποίησε γεωστρατηγικά ανταλλάγματα για να εισχωρήσει και στις δύο πλευρές.
Η Ελλάδα προσπαθεί να αντισταθμίσει αυτή την τουρκική διείσδυση προβάλλοντας τη θέση της ως κράτους-μέλους της Ε.Ε. και του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά και με ιστορική εγγύτητα προς την Ανατολική Λιβύη.
Από την Οθωμανική διάσπαση στην ιταλική ένωση
Όπως υπενθυμίζει ο ειδικός αναλυτής Τζέισον Πακ, η Κυρηναϊκή (Ανατολική Λιβύη) ήταν ελληνότροπη ήδη από την αρχαιότητα, ενώ η Τρίπολη (Δυτική Λιβύη) επηρεάστηκε κυρίως από τους Ρωμαίους. Οι δύο περιοχές κυβερνιούνταν χωριστά επί Οθωμανών και ενοποιήθηκαν τεχνητά από την ιταλική αποικιοκρατία μετά το 1911.
Η επανάσταση κατά του Καντάφι το 2011 ξεκίνησε από την Ανατολή, όπου εντοπίζονται διαχρονικά οι μεγαλύτερες τάσεις αυτονομίας.
Ο Χαφτάρ δεν είναι σύμμαχος, είναι εργαλείο
Παρά τη γεωπολιτική σύμπλευση, ο Πακ είναι σαφής: «Ο Χαφτάρ είναι ψεύτης και χειριστικός». Έχει συνεργαστεί με CIA, Πούτιν, Εμιράτα και έχει ελιχθεί μόνο με γνώμονα τη διατήρηση της εξουσίας του. Η Ελλάδα, λοιπόν, πρέπει να διατηρεί τις αποστάσεις και να μην επενδύει σε «προσωπικότητες», αλλά σε πολιτικές επιρροές.
Το τουρκολιβυκό deal και οι ελληνικές κόκκινες γραμμές
Η επέμβαση της Τουρκίας το 2019-20 με drones και αντιαρματικά άλλαξε την έκβαση του εμφυλίου υπέρ της κυβέρνησης της Τρίπολης. Η στήριξη αυτή συνοδεύτηκε από το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο παραβιάζει κατάφωρα το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) και τις ελληνικές ΑΟΖ.
Η Άγκυρα εμφανίζεται πλέον ως ρυθμιστής σε Ανατολή και Δύση, διατηρώντας σχέσεις με όλες τις εμπλεκόμενες δυνάμεις, όπως Ρωσία, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Αίγυπτο και φυσικά τον ίδιο τον Χαφτάρ.
Αμερικανική σιωπή και ευρωπαϊκή αμηχανία
Η Αίγυπτος επιδιώκει να μπλοκάρει το τουρκολιβυκό μνημόνιο μέσω της Βουλής της Λιβύης στο Τομπρούκ, ζητώντας μεσολάβηση από την Ουάσιγκτον. Όμως, όπως εκτιμά ο Πακ, οι ΗΠΑ δεν θα εμπλακούν ουσιαστικά, παρά την ορθή νομική θέση της Ελλάδας. Η Τουρκία έχει το πάνω χέρι στη γεωπολιτική σκακιέρα.
Η Ε.Ε. αναζητά κοινή στάση στο Μεταναστευτικό
Την Τρίτη 9 Ιουλίου, ο ευρωπαίος επίτροπος Εσωτερικών μαζί με τους υπουργούς Μετανάστευσης Ελλάδας, Ιταλίας και Μάλτας θα επισκεφθούν Τρίπολη και Βεγγάζη, σε μια προσπάθεια να υπάρξει συντονισμένη πολιτική για τις μεταναστευτικές ροές.
Όμως και εδώ υπάρχουν ρωγμές: η Γαλλία και η Ελλάδα στηρίζουν την Ανατολή, ενώ η Ιταλία παραμένει πιο κοντά στη Δύση.
Καμία λύση χωρίς μεταρρύθμιση
Καταλήγοντας, ο Πακ επισημαίνει: «Η Λιβύη θα παραμείνει διχασμένη και δυσλειτουργική όσο το πετρέλαιο και η εξουσία είναι μοιρασμένα σε φέουδα». Η μόνη ουσιαστική λύση, τόσο για τη σταθερότητα όσο και για την ανάσχεση των μεταναστευτικών πιέσεων, είναι η μεταρρύθμιση της λιβυκής οικονομίας και η σύμπλευση των διεθνών δυνάμεων. Κάτι που, προς το παρόν, φαίνεται ανέφικτο.
