Πυκνώνουν ξανά τα σύννεφα πάνω από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου (GSI), με το χρηματοδοτικό και ρυθμιστικό πρόβλημα που υποτίθεται είχε λυθεί με τη διακρατική συμφωνία Ελλάδας – Κύπρου να επανέρχεται πιο έντονα από ποτέ, καθώς πλησιάζει η κρίσιμη καταληκτική ημερομηνία του Αυγούστου για τις επόμενες πληρωμές προς τη γαλλική Nexans.
Όπως αναφέρει το ρεπορτάζ της Καθημερινής, το τελευταίο δεκαπενθήμερο βρίσκονται σε εξέλιξη εντατικές διαβουλεύσεις μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων – της Nexans, του ΑΔΜΗΕ, των ρυθμιστικών αρχών (ΡΑΑΕΥ και ΡΑΕΚ), αλλά και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – με στόχο την άρση του αδιεξόδου. Ωστόσο, όπως παραδέχονται πλέον με αυξανόμενο σκεπτικισμό οι συμμετέχοντες, κανείς δεν είναι σίγουρος ότι μπορεί να βρεθεί λύση.
Γεωπολιτική αβεβαιότητα και μπλόκο στις πληρωμές
Καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση της κατάστασης φαίνεται να παίζει η γεωπολιτική αβεβαιότητα, η οποία κρατά επί μήνες «παγωμένες» τις έρευνες βυθού, χωρίς ενδείξεις ότι θα αρθεί σύντομα το αδιέξοδο. Αυτό έχει δημιουργήσει συσσωρευμένες ανησυχίες για τον οικονομικό αντίκτυπο, με κάθε πλευρά να αξιολογεί πλέον το ρίσκο και να προσπαθεί να περιορίσει την έκθεσή της.
Η Nexans, η οποία εδώ και καιρό κατασκευάζει το υποβρύχιο καλώδιο του GSI, συνολικού προϋπολογισμού 1,4 δισ. ευρώ, έχει δείξει μέχρι στιγμής ανοχή απέναντι στην καθυστέρηση του λεγόμενου «Full Notice to Proceed» από πλευράς ΑΔΜΗΕ, συνεχίζοντας την παραγωγή με βάση προκαταβολές. Ωστόσο, έχει διαμηνύσει ότι αν δεν λάβει νέα προκαταβολή μέσα στον Αύγουστο, θα προχωρήσει σε παύση εργασιών.
Από την άλλη, ο ΑΔΜΗΕ, που έχει ήδη επενδύσει περί τα 300 εκατ. ευρώ στο έργο, ξεκαθαρίζει ότι δεν μπορεί να συνεχίσει χρηματοδοτήσεις χωρίς ρυθμιστικό πλαίσιο που να του επιτρέπει την προσφυγή σε τραπεζικό δανεισμό, επικαλούμενος τον κίνδυνο περαιτέρω έκθεσης.
Κύπρος και ΡΑΕΚ μπλοκάρουν την ανάκτηση δαπανών
Αποδέκτης της θέσης του ΑΔΜΗΕ είναι η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ), η οποία δεν έχει εγκρίνει την ανάκτηση 25 εκατ. ευρώ από τις δαπάνες του 2025, παρά το ότι αυτό προβλέπεται ρητά στη διακρατική συμφωνία Ελλάδας – Κύπρου. Η κυπριακή πλευρά εκφράζει έντονες επιφυλάξεις για τον κίνδυνο εκτροχιασμού του κόστους λόγω των γεωπολιτικών συνθηκών και δείχνει διστακτική να σηκώσει μεγαλύτερο οικονομικό βάρος, παρότι η συμφωνία προβλέπει ρητά ότι η Ελλάδα θα επωμιστεί μερίδιο σε περίπτωση γεωπολιτικού ναυαγίου.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επιμονή της ΡΑΕΚ σε «οροφή» 25 εκατ. ετησίως για την περίοδο κατασκευής, την οποία η Κομισιόν αμφισβητεί ως μη συμβατή με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Η κυπριακή πλευρά, ωστόσο, υποστηρίζει ότι ο GSI δεν είναι «κανονικό έργο», καθώς δεν εξελίσσεται βάσει του εγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος και επικαλείται την απουσία των απαραίτητων ερευνών στον βυθό ως τεκμήριο ανατροπής των αρχικών παραδοχών.
Η Ε.Ε. παρακολουθεί, αλλά δεν επεμβαίνει
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αν και έχει εγκρίνει χρηματοδότηση-μαμούθ 657 εκατ. ευρώ, εμφανίζεται αποστασιοποιημένη από το γεωπολιτικό σκέλος του προβλήματος, που έχει ουσιαστικά αδρανοποιήσει την υλοποίηση ενός από τα σημαντικότερα έργα ενεργειακής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η αγωνία για τις συνέπειες κυριάρχησε και στην πρόσφατη τηλεδιάσκεψη υπό την προεδρία της Κομισιόν, η δεύτερη μέσα σε μία εβδομάδα. Παρά τις έντονες πιέσεις του ΑΔΜΗΕ προς τη ΡΑΕΚ να αποφύγει τη ρητή θέσπιση οροφής στην ανάκτηση δαπανών, η κυπριακή ρυθμιστική αρχή παρέμεινε αμετακίνητη. Νέα συνάντηση έχει οριστεί για τις 23 Ιουλίου, χωρίς, ωστόσο, να υπάρχει προσδοκία για θεαματική πρόοδο.
Έργο σε οριακό σημείο – Κρίσιμες οι επόμενες εβδομάδες
Η κατάσταση στη διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου παραμένει εξαιρετικά ρευστή, με τον ΑΔΜΗΕ να αναμένει τη στήριξη τόσο των κυπριακών αρχών όσο και της Ε.Ε. για να προχωρήσει στη λήψη τραπεζικής χρηματοδότησης και να αποφύγει το ενδεχόμενο παύσης εργασιών από τη Nexans.
Το έργο-πρότυπο της ενεργειακής διασύνδεσης της Ανατολικής Μεσογείου βρίσκεται πλέον σε πραγματικό σταυροδρόμι. Είτε θα υπάρξει συμφωνία-γέφυρα που θα επιτρέψει τη συνέχιση των πληρωμών και την επίσπευση των ερευνών είτε η υπόθεση θα περάσει σε φάση αναστολής – με ό,τι αυτό σημαίνει για την ενεργειακή στρατηγική της Ευρώπης στην περιοχή.
