Δεκάδες χιλιάδες ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν δυσανάλογα μεγάλα ποσοστά του εισοδήματός τους για στέγαση – πολύ πάνω από τα ευρωπαϊκά όρια ανεκτής επιβάρυνσης.
Το ανησυχητικό αυτό δεδομένο καταγράφεται στην νέα έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος με τίτλο “Η προσιτότητα της στέγασης για τα ελληνικά νοικοκυριά” η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα και εκπονήθηκε από τους Νικόλαο Βέττα, Γιώργο Γατόπουλο, Αλέξανδρο Λουκά, Αντώνη Μαυρόπουλο και Σωτήριο Σαπέρα: “Η προσιτότητα της στέγασης για τα ελληνικά νοικοκυριά”.
“Παρά την ανάκαμψη της οικονομίας τα τελευταία χρόνια, η στέγη παραμένει απρόσιτη για ένα διαρκώς αυξανόμενο μέρος του πληθυσμού”, αναφέρεται χαρακτηριστικά στην έκθεση. “Η απόκλιση μεταξύ εισοδήματος και κόστους στέγασης έχει καταστεί διαρθρωτική”.
Μεγάλοι χαμένοι οι ενοικιαστές
Οι κυριότερες επιπτώσεις της κρίσης προσιτότητας καταγράφονται στους ενοικιαστές – ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με τη μελέτη, πολλά νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα ξοδεύουν πάνω από το 60% του διαθέσιμου εισοδήματός τους μόνο για ενοίκιο, ποσοστό που υπερβαίνει κατά πολύ το ευρωπαϊκό όριο του 40%.
Την ίδια στιγμή, οι τιμές των ακινήτων ανεβαίνουν σταθερά, χωρίς ανάλογη αύξηση στους πραγματικούς μισθούς, με αποτέλεσμα η στέγη να καθίσταται όλο και πιο απρόσιτη. Μάλιστα η Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις στην ΕΕ όσον αφορά στο κόστος της στέγασης για τα νοικοκυριά.
Οι αιτίες του προβλήματος
Η μελέτη εντοπίζει σειρά παραγόντων που πυροδοτούν το πρόβλημα:
– Η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων τύπου Airbnb, κυρίως σε τουριστικές περιοχές, έχει εκτοπίσει μακροχρόνιους ενοικιαστές.
– Η αυξημένη ζήτηση από ξένους επενδυτές, με κίνητρα όπως το πρόγραμμα “Χρυσή Βίζα”, έχει οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές κατοικιών.
– Η παντελής έλλειψη κοινωνικής στέγασης καθιστά την Ελλάδα μοναδική περίπτωση στην ΕΕ, με όλο το βάρος να πέφτει στην ιδιωτική αγορά.
Πού βρίσκεται η λύση
Η έκθεση απευθύνει σαφές κάλεσμα για μια νέα, ολιστική πολιτική στέγασης.
Μεταξύ άλλων προτείνεται:
– Ανάπτυξη προγραμμάτων κοινωνικής και προσιτής κατοικίας.
– Ρύθμιση των βραχυχρόνιων μισθώσεων για να διατηρηθεί διαθέσιμη στέγη για τους ντόπιους.
– Ενίσχυση των επιδομάτων ενοικίου σε ευάλωτα νοικοκυριά.
– Φορολογικά κίνητρα για ιδιώτες επενδυτές σε έργα προσιτής κατοικίας.
– Μεταρρύθμιση της φορολογίας ακινήτων, ώστε να μειωθούν οι στρεβλώσεις στην αγορά.
Στην έκθεση σημειώνεται ότι οι μεμονωμένες παρεμβάσεις δεν επαρκούν. Αντιθέτως, απαιτείται ένας μακροπρόθεσμος στρατηγικός σχεδιασμός που θα αντιμετωπίζει τόσο την έλλειψη προσφοράς όσο και τις βαθύτερες ανισορροπίες του στεγαστικού τομέα.
Θα πρέπει να σημειωθεί πως, εκτός από τις κοινωνικές συνέπειες, η κρίση στέγασης ενδέχεται να υπονομεύσει και την ίδια την οικονομική ανάκαμψη. Αν οι νεότερες γενιές δεν μπορούν να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν νοικοκυριά, υπονομεύεται η παραγωγικότητα και η ανάπτυξη ενώ εντείνεται το δημογραφικό πρόβλημα.
