Η λέξη «αβεβαιότητα» έχει εξελιχθεί σε μόνιμο συνοδευτικό κάθε δημόσιας τοποθέτησης των κεντρικών τραπεζιτών. Και όχι άδικα. Από τη γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή έως τις ανακατατάξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, το οικονομικό περιβάλλον μοιάζει πιο ρευστό και απρόβλεπτο από ποτέ. Ωστόσο, στο φετινό συνέδριο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στη Σίντρα της Πορτογαλίας, επικράτησε ένας ασυνήθιστα ψύχραιμος τόνος, ίσως και αισιόδοξος.
ΕΚΤ: Ο πληθωρισμός κάτω από έλεγχο
Η ψυχολογία των συμμετεχόντων ενισχύθηκε από το γεγονός ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη διαμορφώθηκε τον Ιούνιο στο στόχο του 2%, για πρώτη φορά έπειτα από τρεις δύσκολες χρονιές. Η Christine Lagarde, πρόεδρος της ΕΚΤ, εμφανίστηκε βέβαιη για την αποτελεσματικότητα της στρατηγικής, υπογραμμίζοντας πως πρόκειται για «μια πολιτική για όλες τις συνθήκες». Το μήνυμα ήταν καθαρό: η κρίσιμη μάχη του πληθωρισμού κερδήθηκε.
Η στροφή από τον πληθωρισμό στην ανταγωνιστικότητα
Παρά τη θετική αυτή εξέλιξη, το επίκεντρο της συζήτησης μετατοπίστηκε γρήγορα σε βαθύτερα ερωτήματα: Πώς μπορεί η Ευρώπη να παραμείνει ανταγωνιστική απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα; Οι ιδέες δεν ήταν καινούργιες:
– Μεγαλύτερη κινητικότητα εργαζομένων,
– Διασυνοριακή πρόσβαση σε κεφάλαια,
– Εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς.
Αλλά αυτή τη φορά, η ατμόσφαιρα διέφερε. Υπήρχε ελπίδα ότι η ώρα της δράσης έχει φτάσει.
Το παράθυρο ευκαιρίας της Ευρώπης ονομάζεται Trump
Κεντρική ιδέα πολλών ομιλητών ήταν ότι οι πολιτικές απομονωτισμού του Donald Trump και η αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από τη διεθνή σκηνή δημιουργούν ένα σπάνιο παράθυρο για την Ευρώπη. Σε αυτό το παράθυρο, μπορεί –επιτέλους– να παίξει ηγετικό ρόλο στην παγκόσμια οικονομία.
Χαμηλή ανεργία, στάσιμη παραγωγικότητα
Ο Benjamin Schoefer από το Berkeley επεσήμανε μια κρίσιμη αντίφαση: παρά το ιστορικά χαμηλό ποσοστό ανεργίας (6%), η παραγωγικότητα στην Ευρωζώνη παραμένει στάσιμη. Κατά τον ίδιο, βασικός λόγος είναι η ακαμψία των συνταξιοδοτικών και αποζημιωτικών συστημάτων, που αποτρέπουν τη μετακίνηση σε πιο αποδοτικές θέσεις εργασίας.
Την ίδια ώρα, η Κίνα κατακτά παραδοσιακά ευρωπαϊκά προπύργια, όπως οι μηχανές υψηλής τεχνολογίας και η ρομποτική, ενώ οι ΗΠΑ αποσυνδέονται από το Πεκίνο, αφήνοντας την Ευρώπη σε ένα περίπλοκο δίλημμα συνύπαρξης και ανταγωνισμού.
Η ενιαία αγορά ως αναγκαία συνθήκη
Η οικονομολόγος Ana Maria Santacreu, από τη Fed του Σεντ Λούις, ήταν ξεκάθαρη:
«Το μονοπάτι είναι γνωστό: η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς είναι το κλειδί».
Κατά την ίδια, μόνο έτσι θα μπορέσει η Ευρώπη να αξιοποιήσει το μέγεθός της, να ενισχύσει την καινοτομία και να ενδυναμώσει την παραγωγική της βάση.
Ο Piero Cipollone, μέλος του Δ.Σ. της ΕΚΤ, προειδοποίησε με ρεαλισμό:
«Μην κατηγορείτε το παγκόσμιο εμπόριο. Κοιτάξτε πρώτα τις εσωτερικές σας αδυναμίες».
Το πρόβλημα δεν είναι οι ιδέες, αλλά η βούληση
Η ανάλυση ήταν κοινά αποδεκτή. Οι λύσεις είναι γνωστές, οι κατευθύνσεις ξεκάθαρες. Όμως –όπως σημείωσαν αρκετοί συμμετέχοντες– το πρόβλημα δεν είναι το σχέδιο, είναι η εφαρμογή. Η πολιτική βούληση παραμένει το ζητούμενο.
Η τελευταία λέξη: αισιοδοξία
Το συνέδριο έκλεισε με ένα μήνυμα προσωπικής και συλλογικής ευθύνης. Ο καθηγητής Philippe Aghion, από το Collège de France και το London School of Economics, έδωσε τον τόνο:
«Είναι δική μας ευθύνη. Μπορούμε να τα καταφέρουμε».
Η αίθουσα χειροκρότησε θερμά, σφραγίζοντας την αισιοδοξία ενός φόρουμ που δεν φοβήθηκε να κοιτάξει την Ευρώπη καθρέφτη με καθαρό βλέμμα.
