Υπάρχει μια στιγμή που διαβάζεις τη λίστα και δεν είναι πια «είδηση». Είναι εκείνη η σιωπή ανάμεσα στις γραμμές. Εκεί που ο εγκέφαλος κάνει το κόλπο της αυτοάμυνας: «εντάξει, συμβαίνουν». Και μετά ξανακοιτάς: 12 χρονών, 13, 14. Ραντεβού-παγίδα. Σουγιάς. «Πεταλούδα». Μαχαίρι 20 εκατοστών. Κάνναβη μέχρι λιποθυμία. Εκβιασμός με 8.200 ευρώ. Κροτίδες στο σπίτι. Νοσοκομεία. Σύλληψη. Νεκρός.
Και ναι, το είπες σωστά: σε δύο μήνες.
Σ’ εκείνο το σημείο ο κόσμος χωρίζεται σε δύο κατηγορίες ενηλίκων. Στους πρώτους, αυτούς που λένε: «ε, πάντα υπήρχε βία» και το σερβίρουν σαν παγωμένο ντεκαφεϊνέ, για να μην τους ανεβάσει πίεση. Και στους δεύτερους, αυτούς που ψάχνουν να βρουν έναν γρήγορο ένοχο, ένα πρόσωπο-σφουγγάρι να απορροφήσει την αγωνία: οι «κακοί χαρακτήρες», οι «ξένοι», οι «Ρομά», οι «μετανάστες», το «ίντερνετ», τα «βιντεοπαιχνίδια», η «παρακμή», η «γενιά που χάλασε». Ό,τι βολεύει. Ένα αφήγημα να κουμπώσει πάνω στον φόβο, να σταθεί όρθιο το μυαλό μας, να μην παραδεχτεί ότι κάτι πιο βαθύ έχει ραγίσει.
Γιατί η αλήθεια είναι πιο ταπεινωτική: αυτό δεν είναι απλώς “bullying”. Είναι μια πρόβα ενηλικίωσης με λάθος σκηνικό. Είναι παιδιά που μπαίνουν στο γήπεδο της ζωής κρατώντας όπλα, όχι επειδή «τους έτυχε», αλλά επειδή κάπου, κάποτε, κάποιοι μεγάλοι τους έμαθαν ότι για να σε ακούσουν πρέπει να κάνεις θόρυβο. Και τίποτα δεν κάνει μεγαλύτερο θόρυβο από το αίμα.
Πριν τρέξουμε να τους κρεμάσουμε τη ρετσινιά του «τέρατος», ας κάνουμε κάτι που μισούμε: ας κοιτάξουμε τον καθρέφτη χωρίς φίλτρο.
Εμείς οι μεγάλοι έχουμε γίνει ειδικοί στο κουτσοβόλεμα. Το κάναμε τέχνη. Κάναμε τη φράση «έλα μωρέ» εθνικό άθλημα. Μάθαμε να περνάμε πάνω από τα πράγματα σαν να είναι λακκούβες: με λίγο τιμόνι, λίγο γκάζι, λίγη βρισιά και συνεχίζουμε. Έτσι περνάμε πάνω κι από τα παιδιά μας. Με μια “καλημέρα” στο πόδι, ένα “έφαγες;” στο Messenger, ένα “μην κολλάς στο κινητό” σαν προσευχή-καραμέλα, κι ένα “σου είπα εγώ” όταν κάτι πάει στραβά.
Κι έπειτα απορούμε γιατί εκείνα δεν έχουν λέξεις. Κι όταν δεν έχεις λέξεις, βρίσκεις αντικείμενα.
Ζούμε σε μια εποχή που το σπίτι είναι γεμάτο οθόνες και άδειο από παρουσία. Που η δουλειά – ή η αγωνία για τη δουλειά – τρώει τα απογεύματα. Που το σχολείο πιέζεται να «βγάλει ύλη» και όχι ανθρώπους. Που η ψυχική υγεία αντιμετωπίζεται σαν πολυτέλεια, κάτι μεταξύ «μανούρα» και «καπρίτσιου». Που η γειτονιά δεν είναι κοινότητα αλλά πάρκινγκ. Που το παιδί μεγαλώνει ανάμεσα σε δύο αντίθετες εντολές: «Να είσαι ευαίσθητος» και «να μην σε πατάνε».
Και η κοινωνία, αυτός ο μεγάλος δάσκαλος, του δείχνει καθημερινά ότι κερδίζει όποιος φωνάζει πιο δυνατά, όποιος εκβιάζει πιο πειστικά, όποιος ταπεινώνει πιο θεαματικά.
Το δράμα είναι πως οι ανήλικοι δεν «εφευρίσκουν» την ωμότητα αλλά τη μιμούνται. Την μεταφράζουν στη δική τους διάλεκτο. Εμείς τους δώσαμε την ιδέα ότι η δύναμη είναι νόμισμα. Ότι ο σεβασμός δεν χτίζεται, επιβάλλεται. Ότι η ντροπή είναι κάτι που την πετάς στον άλλον για να μην την κρατάς μέσα σου. Ότι η αγάπη είναι ιδιοκτησία (“είναι το κορίτσι μου”) και η απόρριψη είναι αιτία πολέμου. Ότι ο θυμός είναι δικαιολογία.
Και τώρα βλέπουμε την μετάφραση: μια τσάντα με μαχαίρι, μια αυλή σχολείου που γίνεται αρένα, ένα «ραντεβού» που γίνεται ενέδρα, ένα παιδί που σωριάζεται από ουσίες, μια μικρή πόλη που ξυπνάει με περιπολικά.
Θα ήθελα να πω ότι υπάρχει ένας απλός διακόπτης. Να τον γυρίσουμε και να τελειώσει. Δεν υπάρχει. Όπως δεν υπάρχει απλή απάντηση στο «πώς φτάσαμε εδώ;». Υπάρχει όμως ένα κεντρικό, σχεδόν ενοχλητικό συμπέρασμα: αυτό είναι συλλογικό. Όχι με την ηλίθια έννοια του «φταίμε όλοι άρα δεν φταίει κανείς». Με την πραγματική έννοια ότι η βία των παιδιών είναι σύμπτωμα, όχι μεμονωμένο «κακό DNA».
Αν θες να βρεις τον πυρήνα, μην κοιτάς μόνο το χέρι που κρατάει το μαχαίρι. Κοίτα τι κρατάει αυτό το χέρι τις υπόλοιπες ώρες: μόνωση, ταπείνωση, φόβο, μια ανάγκη να ανήκει κάπου, μια ανάγκη να μην νιώθει μικρός.
Κι εδώ είναι το σημείο που οι μεγάλοι συνήθως σηκώνουμε άμυνα. Γιατί, αν το δεχτούμε, πρέπει να αλλάξουμε. Και η αλλαγή θέλει κόπο, θέλει χρόνο, θέλει ευθύνη, τα τρία πράγματα που δεν χωράνε εύκολα στο πρόγραμμά μας. Είναι πιο εύκολο να πεις «η νέα γενιά χάλασε» και να συνεχίσεις να τρως το βράδυ μπροστά στην τηλεόραση, ενοχλημένος που κάπου ένα παιδί ουρλιάζει για βοήθεια με τρόπο που δεν σε βολεύει.
Όμως τα παιδιά δεν κάνουν κοινωνική κριτική με άρθρα. Δεν έχουν λέξεις σαν τις δικές μας. Έχουν πράξεις. Και όταν οι πράξεις γίνονται βίαιες, δεν είναι επειδή «δεν τους μάθαμε τρόπους». Είναι επειδή δεν τους μάθαμε διαχείριση του πόνου. Δεν τους μάθαμε πώς να ντρέπονται χωρίς να μισούν. Πώς να απορρίπτονται χωρίς να σκοτώνουν μέσα τους τον άλλον.
Κι επειδή κανένα κείμενο δεν έχει δικαίωμα να τελειώνει με λύσεις-σλόγκαν, ας το πούμε αλλιώς, πιο ανθρώπινα:
Δεν χρειάζεται άλλη μια καμπάνια με χαμογελαστά παιδάκια και hashtags. Χρειάζεται να κάνουμε κάτι που μοιάζει μικρό αλλά είναι επανάσταση: να επιστρέψουμε. Να επιστρέψουμε ως γονείς που δεν είναι μόνο χορηγοί. Ως σχολεία που δεν είναι μόνο εξεταστικά κέντρα. Ως γειτονιές που δεν είναι μόνο πεζοδρόμια. Ως κοινωνία που δεν παριστάνει ότι το παιδί είναι «του σπιτιού» μέχρι να γίνει πρόβλημα και μετά το πετάει στα δελτία ειδήσεων.
Θα ξανασυμβεί, αν δεν αλλάξει κάτι. Αυτό είναι το πιο σκληρό κομμάτι: δεν μιλάμε για «μια κακή περίοδο», μιλάμε για ρεύμα. Και το ρεύμα, αν δεν το σπάσεις, σε παίρνει.
Αλλά υπάρχει και μια άλλη αλήθεια, σχεδόν παρηγορητική: τα παιδιά δεν είναι χαμένη υπόθεση. Είναι καθρέφτης. Κι ο καθρέφτης, όσο κι αν δεν μας αρέσει, μας δίνει μια ευκαιρία. Να μην τους αφήσουμε να μεγαλώσουν με την ιδέα ότι η ζωή είναι ενέδρα. Να τους δώσουμε λόγους να μη χρειάζονται όπλα για να νιώθουν ασφαλείς. Να τους μάθουμε ότι η δύναμη δεν είναι να πληγώνεις, είναι να αντέχεις την πληγή χωρίς να την κληροδοτείς.
Κι αν θέλουμε πραγματικά να λεγόμαστε «ώριμοι», ας κάνουμε το μόνο ώριμο πράγμα:
να σταματήσουμε να δείχνουμε με το δάχτυλο τα παιδιά,
και να αρχίσουμε να δείχνουμε δρόμο.
Γιατί, στο τέλος, δεν υπάρχουν «τα παιδιά με τα μαχαίρια».
Υπάρχουν τα παιδιά που δεν βρήκαν χέρι.
Κι αυτό, όσο κι αν πονάει, είναι δική μας δουλειά να το διορθώσουμε.
Διαβάστε επίσης
Επίθεση με μαχαίρι στα Κάτω Πατήσια Δύο σοβαρά τραυματισμένοι (βίντεο)
Κυψέλη επίθεση με μαχαίρι: Γιατί «θόλωσα»- Τι δηλώνει η 16χρονη μαθήτρια (βίντεο)
