Σε νέα εποχή εισέρχεται η εταιρική διακυβέρνηση των ελληνικών τραπεζών, μετά την απόφαση της Εκτελεστικής Επιτροπής της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), με την οποία εκσυγχρονίζεται το πλαίσιο λειτουργίας των πιστωτικών ιδρυμάτων και εναρμονίζεται πλήρως με τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών (EBA).
Κεντρικός άξονας των αλλαγών είναι η ενίσχυση του αυτοελέγχου και της λογοδοσίας, με ιδιαίτερη έμφαση στα θέματα σύγκρουσης συμφερόντων, διαχείρισης κινδύνων και ισότιμης συμμετοχής των φύλων στα διοικητικά όργανα.
Αυστηρή πολιτική για σύγκρουση συμφερόντων
Το νέο πλαίσιο επιβάλλει συγκεκριμένες υποχρεώσεις στα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων: κάθε πρόσωπο με προσωπικό, οικογενειακό ή επαγγελματικό συμφέρον που ενδέχεται να επηρεάσει τις αποφάσεις του, οφείλει να το δηλώνει εγγράφως και εγκαίρως. Σε κάθε περίπτωση σύγκρουσης – άμεσης ή έμμεσης – το μέλος οφείλει να απέχει από συζητήσεις και ψηφοφορίες, με ρητή καταγραφή στο πρακτικό.
Το ίδιο ισχύει και για συναλλαγές που αφορούν συγγενικά ή συνδεδεμένα πρόσωπα, οι οποίες πρέπει να εγκρίνονται από ανεξάρτητη επιτροπή και να τελούνται υπό ισότιμους ή αυστηρότερους όρους σε σχέση με τρίτους.
Διαχείριση κινδύνων με έμφαση στην πρόληψη
Η Τράπεζα της Ελλάδος εισάγει διευρυμένες πολιτικές διαχείρισης κινδύνων, που καλύπτουν όχι μόνο χρηματοοικονομικούς και στρατηγικούς κινδύνους, αλλά και:
- Συμμόρφωση με κανονιστικά πρότυπα (compliance)
- Περιβαλλοντική και κοινωνική ευθύνη (ESG)
- Κίνδυνο από σύγκρουση συμφερόντων, με στόχο την πρόληψη δευτερογενών επιπτώσεων, όπως απώλεια φήμης ή νομικές ευθύνες
Οι τράπεζες υποχρεούνται να διενεργούν stress tests και σενάρια κρίσης, ενώ πρέπει να θεσπίσουν μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης για παραβιάσεις, μέσω ανεξάρτητων εσωτερικών γραμμών αναφοράς (whistleblowing).
Οι ανεξάρτητες επιτροπές Διαχείρισης Κινδύνων και Ελέγχου θα πρέπει να καταθέτουν αναλυτικές εκθέσεις στο Διοικητικό Συμβούλιο, με ευρήματα, αποκλίσεις και προτεινόμενα διορθωτικά μέτρα.
Πολιτική ισότητας και ίσων ευκαιριών
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην ισότητα των φύλων στις τραπεζικές διοικήσεις. Το νέο θεσμικό πλαίσιο απαιτεί:
- Ίσες αμοιβές και παροχές για άνδρες και γυναίκες, με κριτήρια αυστηρά συνδεδεμένα με την απόδοση
- Ισορροπία στη σύνθεση των Διοικητικών Συμβουλίων, με στόχους, πλάνα και δημόσια λογοδοσία
- Δημοσιοποίηση των πολιτικών ισότητας, ενισχύοντας το ESG προφίλ των τραπεζών
Ενίσχυση της εποπτείας και προσαρμογή των τραπεζών
Το νέο κανονιστικό πλαίσιο τοποθετεί την Τράπεζα της Ελλάδος στο επίκεντρο της εποπτείας, με διευρυμένες αρμοδιότητες:
- Επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση μη συμμόρφωσης
- Απαίτηση αναδιαρθρώσεων όπου παρατηρούνται αποκλίσεις
- Παρακολούθηση της εφαρμογής μέσω τακτικών αξιολογήσεων και ελέγχων
Τα πιστωτικά ιδρύματα καλούνται να αναπροσαρμόσουν άμεσα τους εσωτερικούς κανονισμούς, τις πολιτικές εκπαίδευσης, τις διαδικασίες αξιολόγησης και τις πρακτικές διακυβέρνησης, προκειμένου να συμμορφωθούν πλήρως με τα νέα δεδομένα.
Ένα αποφασιστικό βήμα θεσμικής ωρίμανσης
Οι αλλαγές που φέρνει η νέα Πράξη της Εκτελεστικής Επιτροπής σηματοδοτούν το πιο φιλόδοξο εγχείρημα εκσυγχρονισμού στην τραπεζική διακυβέρνηση εδώ και χρόνια. Οι τράπεζες καλούνται πλέον:
- Να εξαλείψουν κάθε εστία σύγκρουσης συμφερόντων
- Να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους μέσω ολιστικής διαχείρισης κινδύνων
- Να κατοχυρώσουν την ισότητα στις αμοιβές και τη συμμετοχή των φύλων
- Να υιοθετήσουν κουλτούρα διαφάνειας και λογοδοσίας, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά και διεθνή πρότυπα
Το στοίχημα για τον τραπεζικό κλάδο είναι να ενσωματώσει τις νέες απαιτήσεις ουσιαστικά και όχι τυπικά – όχι απλώς για να συμμορφωθεί, αλλά για να επανακτήσει την εμπιστοσύνη του κοινού, των επενδυτών και των ίδιων των εργαζομένων του.
