Μία και μόνο πυρηνική έκρηξη μπορεί να καταστρέψει μια πόλη και να σκοτώσει τους περισσότερους κατοίκους, αν όχι όλους. Δεκάδες εκατομμύρια ζωές μπορούν να χαθούν σε δευτερόλεπτα από μερικές πυρηνικές εκρήξεις. Η ακραία θερμότητα προκαλεί σοβαρά εγκαύματα και πυρκαγιές. Στο ενδεχόμενο ενός μεγάλου πυρηνικού πολέμου οι απώλειες ανθρώπινων ζωών (και όχι μόνο) θα έφταναν τις εκατοντάδες εκατομμύρια.
Ακόμη και οι άνθρωποι σε υπόγεια καταφύγια αντιμετωπίζουν πιθανό θάνατο λόγω έλλειψης οξυγόνου και δηλητηρίασης από μονοξείδιο του άνθρακα. Ταυτόχρονα, μακροπρόθεσμα, τα πυρηνικά όπλα παράγουν ιονίζουσα ακτινοβολία, η οποία σκοτώνει ή προκαλεί ασθένειες (όπως καρκίνο και γενετικές βλάβες) σε όσους εκτίθενται σε αυτήν, ενώ μολύνει και το περιβάλλον.
Ενώ αυτή είναι η δυστοπική εικόνα μιας πιθανής πυρηνικής έκρηξης, ΗΠΑ και Ρωσία, για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, δεν δεσμεύονται καν για τον έλεγχο του αριθμού των πυρηνικών όπλων που βρίσκονται σε επιχειρησιακή ετοιμότητα. «Από τις Συνομιλίες Περιορισμού Στρατηγικών Όπλων (SALT) έως τη New START ο στρατηγικός έλεγχος εξοπλισμών βελτίωσε δραστικά την ασφάλεια όλων των λαών», είχε δηλώσει ο γ.γ. των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, τονίζοντας ότι βρισκόμαστε σε μια «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια».
Η New START (ακρωνύμιο για το Strategic Arms Reduction Treaty) αποτέλεσε μια συνθήκη αρχικής διάρκειας 10 ετών που υπογράφηκε το 2010 από τον τότε πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Μπαράκ Ομπάμα, και τον Ρώσο ομόλογό του, Ντμίτρι Μεντβέντεφ. Η συμφωνία τέθηκε σε ισχύ το 2011 και ανανεώθηκε το 2021 επί προεδρίας Τζο Μπάιντεν με διάρκεια πέντε ετών.
Ο Νίκος Στεργίου, Πρόεδρος του Ελληνικού τμήματος της οργάνωσης «Κόσμος Χωρίς Πολέμους και Βία», μίλησε στο NonPapers για τη σημασία της λήξης της συνθήκης New START: «Η λήξη της συνθήκης New START στις 5 Φεβρουαρίου είναι ένα σύμπτωμα ενός αποτυχημένου συστήματος, καθώς αφήνει για πρώτη φορά μετά από μισό αιώνα τις ΗΠΑ και τη Ρωσία χωρίς κανένα νομικά δεσμευτικό όριο στα στρατηγικά πυρηνικά τους όπλα. Για εμάς, αυτό δεν είναι απλώς μια διπλωματική αποτυχία, είναι μια επικίνδυνη οπισθοδρόμηση για την παγκόσμια ασφάλεια, που αναδεικνύει την ανάγκη για μια εντελώς νέα προσέγγιση: την πλήρη εγκατάλειψη της πυρηνικής αποτροπής και την υιοθέτηση του μόνο πραγματικά ασφαλούς δρόμου — της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων (TPNW)».
«Πλέον, οι δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις θα μπορούν να αναπτύξουν απεριόριστο αριθμό πυρηνικών όπλων, χωρίς διαφάνεια, χωρίς επιθεωρήσεις, χωρίς κανέναν φραγμό. Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό δεν είναι απλώς μια επιστροφή στον Ψυχρό Πόλεμο, είναι κάτι χειρότερο. Σήμερα υπάρχουν περισσότερες πυρηνικές χώρες, περισσότερες τεχνολογίες, περισσότερες πιθανότητες λάθους και περισσότερες κρίσεις που μπορούν να ξεφύγουν από τον έλεγχο. Πριν λίγες ημέρες, το γνωστό «ρολόι της Αποκάλυψης», τέθηκε από τους επιστήμονες ακόμα πιο κοντά στα «μεσάνυχτα», με κύριους κινδύνους (ανάμεσα από 4 συνολικά) τα πυρηνικά όπλα και τις πολεμικές συγκρούσεις που μαίνονται ανά τον κόσμο, με εμπλοκή δυνάμεων που έχουν πυρηνικά όπλα» συμπλήρωσε.
Η θεωρία της πυρηνικής αποτροπής λύνει ή δημιουργεί προβλήματα;
Τα πυρηνικά όπλα αποτελούν όπλα μαζικής καταστροφής και όχι εργαλεία ασφάλειας, όπως κάποιοι προσπαθούν να τα πλασάρουν. «Η χρήση τους ακόμη και “περιορισμένη”, θα προκαλούσε εκατομμύρια θανάτους, κατάρρευση οικοσυστημάτων, παγκόσμια οικονομική κρίση και μακροχρόνιες κλιματικές επιπτώσεις. Η θεωρία της πυρηνικής αποτροπής, που υποτίθεται ότι “διατηρεί την ειρήνη”, έχει δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε. Έχει οδηγήσει σε συνεχή εξοπλισμό, έχει αυξήσει τον κίνδυνο ατυχημάτων, έχει ενισχύσει την καχυποψία μεταξύ κρατών και έχει νομιμοποιήσει την ιδέα ότι η ασφάλεια μπορεί να βασίζεται στην απειλή μαζικής εξόντωσης. Όπως λένε οι ειδικοί, το ζήτημα δεν είναι το εάν θα καταρρεύσει στην πράξη η λογική της αποτροπής, αλλά το πότε. Η κατοχή και μόνο πυρηνικών όπλων δεν καθιστά καθόλου πιο ασφαλές την ανθρωπότητα, αντιθέτως είναι επίσης ένα εργαλείο διπλωματικής πίεσης των ισχυρών, έναντι των αδύναμων» σημείωσε ο Νίκος Στεργίου.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν υπάρχει περιθώριο να ακολουθηθεί μια νέα προσέγγιση, όπως η εγκατάλειψη της πυρηνικής αποτροπής και η υιοθέτηση της Συνθήκης Απαγόρευσης των Πυρηνικών Όπλων του ΟΗΕ. Η τελευταία εγκρίθηκε από την ολομέλεια του ΟΗΕ το 2017 και το 2021 τέθηκε σε πλήρη ισχύ, και προς το παρόν 99 κράτη την έχουν υπογράψει ή/και επικυρώσει. «Είναι τρομερά δεσμευτική για τα κράτη μέλη με σαφείς αναφορές και πρόβλεψη για αποκατάσταση των κοινοτήτων που έχουν πληγεί από τις πυρηνικές βόμβες και τις πυρηνικές δοκιμές. Μια πρόσφατη μελέτη ανέδειξε ότι τα επόμενα χρόνια, επιπλέον 2 εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθάνουν λόγω κάποιας μορφής καρκίνου που συνδέεται με τις πυρηνικές δοκιμές» συνέχισε.
Κατά τον Νίκο Στεργίου, το μόνο ασφαλές όριο είναι το «μηδέν». «Και η TPNW το εξασφαλίζει με τέτοιο τρόπο, ώστε οι χώρες που έχουν πυρηνικά όπλα να είναι κάθετα εναντίον της. Πριν την υιοθέτηση της συνθήκης, τα πυρηνικά όπλα ήταν τα μόνα όπλα μαζικής καταστροφής που δεν υπόκειντο σε συνολική απαγόρευση, παρά τις καταστροφικές, εκτεταμένες και μακροχρόνιες ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές συνέπειές τους. Η νέα συμφωνία καλύπτει ένα σημαντικό κενό στο διεθνές δίκαιο».
Η συγκεκριμένη συνθήκη απαγορεύει στα κράτη να αναπτύσσουν, να δοκιμάζουν, να παράγουν, να κατασκευάζουν, να μεταφέρουν, να κατέχουν, να αποθηκεύουν, να χρησιμοποιούν ή να απειλούν με τη χρήση πυρηνικών όπλων, ή να επιτρέπουν την εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στο έδαφός τους. Απαγορεύει επίσης στα κράτη να βοηθούν, να ενθαρρύνουν ή να παρακινούν οποιονδήποτε να συμμετάσχει σε οποιαδήποτε από αυτές τις δραστηριότητες.
«Τα κράτη υποχρεούνται να παρέχουν βοήθεια σε όλα τα θύματα της χρήσης και των δοκιμών πυρηνικών όπλων και να λαμβάνουν μέτρα για την αποκατάσταση του μολυσμένου περιβάλλοντος. Στο προοίμιο αναγνωρίζεται η βλάβη που προκλήθηκε από τα πυρηνικά όπλα, συμπεριλαμβανομένων των δυσανάλογων επιπτώσεων στις γυναίκες και τα κορίτσια, καθώς και στους αυτόχθονες πληθυσμούς σε όλο τον κόσμο» είπε ο κ. Στεργίου.
Στην Ελλάδα φιλοξενήσαμε πυρηνικές κεφαλές των ΗΠΑ μέχρι το 2001. Ποια η στάση της χώρας μας όσον αφορά στα πυρηνικά όπλα; «Η Ελλάδα μποϊκοτάρισε τις διαπραγματεύσεις για τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW) το 2017. Συγκεκριμένα, ψήφισε “όχι” στην υιοθέτηση του τελικού κειμένου και απείχε της ψηφοφορίας από την επικύρωση της συνθήκης στην ολομέλεια του ΟΗΕ το ίδιο έτος. Επίσης, ψηφίζει συστηματικά κατά των ετήσιων ψηφισμάτων της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ σχετικά με τη Συνθήκη, συμπεριλαμβανομένου και του 2025. Ακολουθεί δηλαδή κατά γράμμα τις οδηγίες των ΗΠΑ, όπως και άλλες χώρες στην Ευρώπη».
Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν η Ιρλανδία, η Αυστρία και η Μάλτα που έχουν επικυρώσει την TPNW. «Το Ελληνικό ΥΠΕΞ, σε ερώτηση από τους βουλευτές του ΜΕΡΑ25 το 2022, απάντησε μέσω του τότε υπουργού Εξωτερικών κ. Δένδια, ότι «Η Ελλάδα συνεχίζει να υποστηρίζει τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) και τονίζει ότι η πυρηνική αφοπλισμός πρέπει να γίνεται βήμα-βήμα, εν μέσω του τρέχοντος “πολύπλοκου περιβάλλοντος ασφαλείας». Ωστόσο, η πλειοψηφία του κόσμου συνεχίζει να είναι ενάντια στα πυρηνικά όπλα και μάλιστα, 98 δήμοι, μέχρι αυτή τη στιγμή, έχουν υιοθετήσει ένα ψήφισμα που προτείναμε μαζί με την ICAN, ότι υποστηρίζουν την TPNW και καλούν την Ελληνική Κυβέρνηση να την υπογράψει και να την επικυρώσει».
Ανάμεσα στους 98 δήμους της Ελλάδας είναι οι δήμοι Αθηναίων, Θεσσαλονίκης, Λάρισας, Ηρακλείου Κρήτης κ.ά. και φτάνουν περισσότερους από 1.000 δήμους σε όλο τον κόσμο συν άλλες 11 πρωτεύουσες κρατών μελών του ΝΑΤΟ. «Πρόκειται για μια διεθνή εκστρατεία της ICAN και στην Ελλάδα εκφράζεται μέσω της εκστρατείας #σώσετηνπόλη, του Κόσμου Χωρίς Πολέμους και Βία. Μαζί με τις άλλες δύο οργανώσεις μέλη της ICAN , τους Φίλους της Φύσης και την IPPNW Greece, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε μια αντιπυρηνική συμμαχία και με άλλες οργανώσεις, με στόχο την υπογραφή της Συνθήκης από την Ελλάδα και την αποτροπή επανεγκατάστασης πυρηνικών όπλων στην χώρα μας, και την εξάλειψή τους διεθνώς. Τα πυρηνικά όπλα ήταν πάντα ανήθικα, τώρα είναι και παράνομα» ανέφερε ο Νίκος Στεργίου.
Έτσι, απευθύνεται κάλεσμα προς κάθε οργάνωση και δήμο και φορέα και μεμονωμένες/ους ανθρώπους, ώστε να συγκλίνουμε προς μια Ελλάδα και έναν κόσμο, ελεύθερο από τα πυρηνικά όπλα, και την απειλή τους.
