Το 416 π.Χ., η πόλη – κράτος της Αθήνας βρισκόταν σε μια παρατεταμένη σύγκρουση με τη Σπάρτη, τον αρχαίο της αντίπαλο. Για χρόνια, η Αθήνα απολάμβανε συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι της Σπάρτης, κυρίως χάρη στις συμμαχίες και τα σύμφωνα αμοιβαίας άμυνας με μικρότερες πόλεις-κράτη, γνωστές ως Δηλιακή Συμμαχία. Μέχρι το 416 π.Χ., η Δηλιακή Συμμαχία υπήρχε σχεδόν 70 χρόνια — περίπου όσο και το ΝΑΤΟ σήμερα, το σύγχρονο ισοδύναμο μιας μακρόχρονης και επιτυχημένης συμμαχίας αμοιβαίας άμυνας.
Αυτή ήταν επίσης η χρονιά κατά την οποία η Αθήνα άρχισε να θεωρεί το μεσογειακό νησί της Μήλου ζωτικής σημασίας λόγω της στρατηγικής του θέσης. Η Μήλος δεν διέθετε δικό της στρατό, αλλά βρισκόταν γεωγραφικά στη διασταύρωση θαλάσσιων οδών που βοηθούσαν τόσο στην προστασία όσο και στην προβολή της αθηναϊκής ισχύος. Το νησί διακήρυσσε επί μακρόν την ουδετερότητά του, όμως για την Αθήνα αυτό δεν ήταν πλέον αποδεκτό.
Όταν μια αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε από τη Μήλο να ενταχθεί στην αθηναϊκή σφαίρα, οι Μήλιοι αρνήθηκαν και προσέφυγαν στις αθηναϊκές παραδόσεις λογικής και δικαιοσύνης, επιδιώκοντας έναν συμβιβασμό. Οι Αθηναίοι απάντησαν με μια διάσημη φράση περί ισχύος:
«Ξέρετε τόσο καλά όσο κι εμείς ότι, όπως πηγαίνει ο κόσμος, το δίκαιο τίθεται μόνο μεταξύ ίσων σε δύναμη — ενώ οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υπομένουν ό,τι πρέπει».
Κέρδισε ένα νησί, έχασε μια αυτοκρατορία
Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο, σε μια επίδειξη ωμής βίας που ερχόταν σε αντίθεση με τις παραδόσεις της και με ό,τι είχε οικοδομήσει τις συμμαχίες της, βασισμένες στη συναίνεση, επί δεκαετίες. Λίγο αργότερα, αυτές οι συμμαχίες άρχισαν να διαλύονται, καθώς η Αθήνα βασιζόταν πλέον στον εξαναγκασμό αντί στην πειθώ για να τις διατηρήσει. Μέσα σε μία δεκαετία, η Αθήνα ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.
Αυτή η αφήγηση για τη Μήλο και την πτώση της αθηναϊκής αυτοκρατορίας καταγράφεται από τον αρχαίο Έλληνα ιστορικό Θουκυδίδη. Ο «Διάλογος των Μηλίων» περιγράφει την αντιπαράθεση μεταξύ του νησιού και των Αθηναίων, μαζί με τη διάσημη φράση για την παγκόσμια πολιτική ισχύος. Το διαχρονικό δίδαγμα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τη χρήση ωμής βίας — αλλά κυρίως τους κινδύνους που συνεπάγεται η χρήση της εις βάρος των συμμαχιών.
Ο «Γροιλανδικός» διάλογος του Τραμπ
Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο CNN με τον Jake Tapper, ο ανώτερος σύμβουλος του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, επικαλέστηκε τον Θουκυδίδη όταν περιέγραψε τη λογική του Λευκού Οίκου σχετικά με την απόκτηση της Γροιλανδίας:
«Μπορείτε να μιλάτε όσο θέλετε για διεθνείς ευγένειες και οτιδήποτε άλλο. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο — στον πραγματικό κόσμο, Jake — που διέπεται από τη δύναμη, από τη βία, από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου, που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου».
Ο Μίλερ είχε δίκιο ότι η ισχύς και η προβολή της παραμένουν αναπόσπαστο στοιχείο των παγκόσμιων υποθέσεων. Είχε επίσης δίκιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν σήμερα το ισχυρότερο κράτος στον κόσμο, αν μετρηθούν με βάση τη στρατιωτική τους δύναμη, την οικονομική ανθεκτικότητα και το επιχειρηματικό τους σύστημα που τροφοδοτεί την παγκόσμια καινοτομία.
Αλλά το ίδιο ίσχυε και για την Αθήνα τότε — και όπως η Σπάρτη δεν απείχε πολύ από την Αθήνα, έτσι και η Κίνα σήμερα δεν απέχει πολύ από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί ακριβώς αποτυγχάνουν οι «σιδερένιοι νόμοι του κόσμου» του Μίλερ: δεν αναγνωρίζουν ότι ο διαχρονικός τρόπος διατήρησης της παγκόσμιας ισχύος είναι οι αμοιβαία επωφελείς συμμαχίες, όχι η ωμή δύναμη και ο εξαναγκασμός.
Η Γροιλανδία ως Μήλος
Ας εφαρμόσουμε τώρα όλα αυτά σε όσα συνέβησαν πρόσφατα με τη Γροιλανδία. Ο Τραμπ δεν είναι ο πρώτος που αναγνωρίζει ότι η Γροιλανδία, όπως η Μήλος για την Αθήνα, αποτελεί στρατηγικό έδαφος για την άμυνα των ΗΠΑ.
Ο Γουίλιαμ Σιούαρντ, υπουργός Εξωτερικών των προέδρων Αβραάμ Λίνκολν και Άντριου Τζόνσον, αφού διαπραγματεύτηκε επιτυχώς την αγορά της Αλάσκας από τη Ρωσία προς δύο σεντς το στρέμμα, έστρεψε το βλέμμα του και στη Γροιλανδία. Μέχρι το 1868, οι διαπραγματεύσεις του με τη Δανία για την αγορά του νησιού είχαν σημειώσει πρόοδο, με μια προσφορά 5,5 εκατομμυρίων δολαρίων σε χρυσό να φέρεται στο τραπέζι, αλλά τελικά βάλτωσαν, καθώς το Κογκρέσο δεν έδειξε ενδιαφέρον και η Αμερική μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο είχε σοβαρότερα προβλήματα.
Το 1946, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν προσέφερε στη Δανία 100 εκατομμύρια δολάρια σε χρυσό για τη Γροιλανδία, λόγω της στρατηγικής της θέσης στην αρχή του Ψυχρού Πολέμου. Η στρατιωτική ηγεσία του Τρούμαν είχε ομόφωνα παροτρύνει τον Λευκό Οίκο να αποκτήσει το έδαφος, δεδομένης της εγγύτητάς του στη Ρωσία και των φιλοδοξιών της Μόσχας στην Αρκτική.
Η Δανία απέρριψε την προσφορά του Τρούμαν, αλλά συμφώνησε να διαπραγματευτεί μια στρατιωτική συμφωνία που παρείχε στην Ουάσιγκτον απεριόριστη πρόσβαση και δικαιώματα εγκατάστασης βάσεων σε ολόκληρο το νησί. Αυτή η συνθήκη — η Συμφωνία για την Άμυνα της Γροιλανδίας — επικυρώθηκε από το Κογκρέσο το 1951. Στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες διέθεταν δεκάδες στρατιωτικές βάσεις και θέσεις στη Γροιλανδία. Σήμερα υπάρχει μόνο μία — από επιλογή. Η συνθήκη του 1951 παραμένει πλήρως σε ισχύ.
Αυτή η ιστορική εμπειρία με τη Γροιλανδία θα έκανε τον Θουκυδίδη υπερήφανο. Η Αμερική πέτυχε όλα όσα ήθελε — και τελικά νίκησε τη Σοβιετική Ένωση — μέσω της οικοδόμησης συμμαχιών και της προβολής ισχύος με συναίνεση, όχι με ωμή βία και εξαναγκασμό.
Το διαχρονικό δίδαγμα για τον Τραμπ
Ο Τραμπ έχει δίκιο να θεωρεί τη Γροιλανδία στρατηγική προτεραιότητα για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στην πραγματικότητα, το νησί είναι σήμερα ακόμη σημαντικότερο απ’ ό,τι την εποχή του Τρούμαν. Καθώς οι πολικοί πάγοι λιώνουν και ανοίγουν νέες θαλάσσιες οδοί, η Αρκτική δεν αποτελεί πλέον ζώνη προστασίας αλλά στρατηγικό πεδίο ανταγωνισμού. Η Ρωσία έχει επενδύσει μαζικά σε παγοθραυστικά πλοία για να χαράξει και να ελέγξει διαδρομές πρόσβασης. Η Κίνα, αν και δεν έχει εδαφική πρόσβαση στην περιοχή, έχει αυτοχαρακτηριστεί «σχεδόν αρκτικό κράτος» και επιδιώκει να δημιουργήσει έναν «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού» μαζί με τη Ρωσία, ώστε να αναδιαμορφώσει τα παγκόσμια εμπορικά πρότυπα.
Στο μέλλον, η Αρκτική ενδέχεται να βρεθεί στο επίκεντρο του παγκόσμιου εμπορίου. Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη είναι κατά 5.000 μίλια συντομότερη — και κατά δεκατέσσερις ημέρες ταχύτερη — σε σύγκριση με τις παραδοσιακές διαδρομές μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Το μέγεθος και η κεντρική θέση της Γροιλανδίας αντισταθμίζουν ορισμένα πλεονεκτήματα που απολαμβάνει η Ρωσία έναντι των ΗΠΑ στην περιοχή και προσφέρουν ένα αρκτικό προγεφύρωμα που το Πεκίνο δεν μπορεί να ελπίζει ότι θα αποκτήσει ποτέ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, όμως, από μόνες τους δεν μπορούν να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά τη Ρωσία σε μια αμφισβητούμενη Αρκτική. Η αρκτική ακτογραμμή της Ρωσίας εκτείνεται σε 15.000 μίλια — πάνω από δέκα φορές μεγαλύτερη από της Αμερικής, η οποία περιορίζεται στην Αλάσκα. Η Ρωσία διαθέτει στόλο 50 παγοθραυστικών πλοίων, ορισμένα εκ των οποίων είναι πυρηνοκίνητα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τρία — και κανένα δεν είναι πυρηνοκίνητο.
Όλα αυτά αλλάζουν όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν ευθυγραμμισμένες με το ΝΑΤΟ. Μαζί με τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ περιλαμβάνει οκτώ συμμάχους με πρόσβαση στην Αρκτική — τον Καναδά, τη Νορβηγία, τη Δανία, την Ισλανδία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία. Συνολικά, διαθέτουν πάνω από 100.000 μίλια αρκτικής ακτογραμμής — πάνω από πέντε φορές περισσότερη από της Ρωσίας — και έναν στόλο παγοθραυστικών που αρχίζει να προσεγγίζει τον ρωσικό. Όλη αυτή η επικράτεια και η προβολή ισχύος συνδέονται μέσω συμφωνιών αμοιβαίας άμυνας.
Η ισχύς της Αμερικής στην Αρκτική, όπως και της Αθήνας στη Μεσόγειο, δεν προέρχεται από ένα απομακρυσμένο νησί, τη Γροιλανδία, αλλά από το δίκτυο συμμαχιών που βασίζονται στη συναίνεση. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε πολιτική θα ρίσκαρε ουσιαστικά την εγκατάλειψη του ΝΑΤΟ για την απόκτηση της Γροιλανδίας, με στόχο ένα υποτιθέμενο πλεονέκτημα έναντι της Ρωσίας ή της Κίνας, θα αποτελούσε ύψιστη ανοησία.
Μια ευπρόσδεκτη διέξοδος — προς το παρόν
Αυτή την εβδομάδα στο Νταβός, ο Τραμπ φάνηκε να υποχωρεί από την επιμονή του για την απόκτηση της Γροιλανδίας μέσω βίας ή αγοράς, βασιζόμενος αντ’ αυτού στη συνθήκη που είχε διαμορφώσει ο Τρούμαν και η οποία προσφέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες ό,τι θα μπορούσαν ποτέ να χρειαστούν στο νησί. Οι λεπτομέρειες αυτού που ο Τραμπ αποκάλεσε «άπειρη» και «απεριόριστη» συμφωνία παραμένουν ασαφείς, αλλά και τα δύο αυτά επίθετα περιγράφουν εύστοχα τη Συμφωνία Άμυνας της Γροιλανδίας του 1951. Ο Τραμπ ίσως να μην αποκτήσει όλα όσα επιθυμούσε, αλλά η Αμερική διαθέτει ήδη όσα χρειάζεται μέσω συμμαχιών συναίνεσης που χτίστηκαν επί δεκαετίες — την αληθινή της υπερδύναμη, την οποία ούτε η Κίνα ούτε η Ρωσία μπορούν να ανταγωνιστούν.
Το ανοιχτό ερώτημα είναι τι μπορεί να χάθηκε σε αυτή τη διαδικασία. Η εμπιστοσύνη και η σιγουριά των συμμάχων κερδίζονται με δεκαετίες προσπάθειας, αλλά μπορούν να χαθούν μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ας ελπίσουμε ότι οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών θα οδηγήσουν σε μια ενισχυμένη συμμαχία — και σε μια ισχυρότερη Γροιλανδία — και θα αρχίσουν να επουλώνουν τις φθαρμένες ραφές εμπιστοσύνης εντός του ΝΑΤΟ. Διότι, όπως μας διδάσκει ο Θουκυδίδης, ενώ κάθε μεγάλη δύναμη μπορεί να καταλάβει ένα κομμάτι γης, μόνο οι διαχρονικές δυνάμεις διατηρούν τους φίλους τους.
ΠΗΓΗ: CNN
Διαβάστε ακόμα
Στο σκοτάδι βυθίστηκε η πρωτεύουσα της Γροιλανδίας
Πούτιν για Γροιλανδία: Δεν μας αφορά καθόλου – Αποικιοκράτες οι Δανοί
