Το ενεργειακό μείγμα της Ελλάδας και η νέα εποχή των υδρογονανθράκων

Ο όρος «ενεργειακό μείγμα» αναφέρεται στον συνδυασμό διαφορετικών πρωτογενών πηγών ενέργειας που χρησιμοποιούνται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών μιας χώρας και περιλαμβάνει τα ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο, φυσικό αέριο, άνθρακες), την πυρηνική ενέργεια και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Οι πηγές αυτές αξιοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τις μεταφορές, τη θέρμανση και την ψύξη κατοικιών και βιομηχανικών εγκαταστάσεων. Η σύνθεση του ενεργειακού μείγματος διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή, καθώς επηρεάζεται από παράγοντες όπως η εγχώρια διαθεσιμότητα φυσικών πόρων, η οικονομική κατάσταση, η ενεργειακή πολιτική, καθώς επίσης και από κοινωνικούς, δημογραφικούς, περιβαλλοντικούς και γεωπολιτικούς παράγοντες.

Το ενεργειακό μείγμα της Ελλάδας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, κυρίως πετρέλαιο και φυσικό αέριο, προκειμένου να καλυφθούν οι συνολικές ενεργειακές ανάγκες της χώρας. Το 2024, το ποσοστό ενεργειακής εξάρτησης από εισαγωγές διαμορφώθηκε στο 77,7%, έναντι 72,3% το 2004 (Eurostat).

Τα τελευταία χρόνια καταγράφεται σημαντική ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), οι οποίες ενισχύουν ολοένα και περισσότερο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και συμβάλλουν στη σταδιακή ενεργειακή μετάβαση. Tο ποσοστό ενέργειας που προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές ανέρχεται σήμερα σε 25, 36%, έναντι 15, 69% πριν από μία δεκαετία.

Σύμφωνα με τη Eurostat, τον Μάρτιο του 2026 η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα ανήλθε στις 4.852,10 GWh, με τη χώρα μας να έχει αναδειχθεί σε μία από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις καλύτερες επιδόσεις στον τομέα της καθαρής ενέργειας, καθώς οι ανανεώσιμες πηγές καλύπτουν περίπου το 45%–50% του μείγματος ηλεκτροπαραγωγής.

Εντούτοις, τόσο στην Ελλάδα όσο και παγκοσμίως, η ζήτηση ενέργειας αυξάνεται διαρκώς. Παρά τις σημαντικές επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η κατανάλωση ορυκτών καυσίμων αναμένεται να συνεχίσει να αποτελεί σημαντικό μέρος της ενεργειακής μετάβασης τις επόμενες δεκαετίες, με το φυσικό αέριο να προωθείται έναντι του πετρελαίου ως μια πιο «καθαρή» μορφή ενέργειας.

Καθώς η παραγωγή από «ώριμες» περιοχές, όπως η Βόρεια Θάλασσα, αρχίζει να μειώνεται, οι ενεργειακές εταιρείες στρέφονται στην αναζήτηση υδρογονανθράκων σε μεγαλύτερα θαλάσσια βάθη και σε περιοχές που μέχρι πρότινος παρέμεναν ανεξερεύνητες.

Στο πλαίσιο αυτό, η έρευνα για υδρογονάνθρακες στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και την Ελλάδα έχει εντατικοποιηθεί, προσελκύοντας επενδύσεις σε πρωτοφανή κλίμακα.

Η χώρα μας έχει υιοθετήσει για το άμεσο μέλλον έναν σαφή προσανατολισμό υπέρ της έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας μέσω της αξιοποίησης των εγχώριων ενεργειακών πόρων, διατηρώντας όμως πάντοτε παράλληλα τη δέσμευση για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Το Block 2 αποτελεί υπεράκτια περιοχή έρευνας υδρογονανθράκων στο βορειοδυτικό Ιόνιο Πέλαγος, δυτικά της Κέρκυρας, και θεωρείται ένα από τα πιο ώριμα ερευνητικά blocks στην Ελλάδα. Η παραχώρηση έχει δοθεί σε κοινοπραξία στην οποία συμμετέχουν η ExxonMobil (60%), η Energean (30%, ως διαχειριστής της φάσης έρευνας) και η HELLENiQ ENERGY (10%).

Το Block 2 βρίσκεται σήμερα στη δεύτερη ερευνητική φάση, με προετοιμασία για την πρώτη βαθιά υπεράκτια (offshore) γεώτρηση μετά από 40 χρόνια, με τη διαδικασία να εποπτεύεται από την Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ). Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εκτεταμένες τρισδιάστατες σεισμικές έρευνες, οι οποίες έχουν δώσει ενθαρρυντικά αποτελέσματα για πιθανή ύπαρξη φυσικού αερίου.

Γενικά, οι ενεργές παραχωρήσεις υδρογονανθράκων στην Ελλάδα χωρίζονται σε μία ζώνη παραγωγής, μία ζώνη σε ανάπτυξη και αρκετά υψηλής προτεραιότητας ερευνητικά blocks στο Ιόνιο και γύρω από την Κρήτη. Το μοναδικό ενεργό πεδίο παραγωγής πετρελαίου στην Ελλάδα είναι η παραχώρηση του Πρίνου, στον Κόλπο της Καβάλας, με διαχειριστή την Energean. Η παραχώρηση περιλαμβάνει τα κοιτάσματα Πρίνος – Βόρειος Πρίνος – Έψιλον.

Η παραχώρηση του Κατακόλου (Δυτική Ελλάδα) βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης και θεωρείται ώριμη παραχώρηση με ιστορικά δεδομένα πετρελαίου.

Εκτεταμένες υπεράκτιες περιοχές έρευνας υδρογονανθράκων, κυρίως σε πολύ μεγάλα βάθη με στόχο τον εντοπισμό πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου, αποτελούν οι περιοχές Δυτικά της Κρήτης, Νοτιοδυτικά της Κρήτης, Νότια Κρήτη 1 και Νότια Κρήτη 2.

Πρόσφατα αδειοδοτημένες περιοχές που διευρύνουν το χαρτοφυλάκιο των ερευνών αποτελούν το Block Α2 και η Νότια Πελοπόννησος.

Οι κοινοπραξίες αποτελούνται από διεθνείς πετρελαϊκές εταιρείες και Eλληνικούς ενεργειακούς ομίλους, όπως οι ExxonMobil, Chevron, Energean και HELLENiQ ENERGY.

Συμπερασματικά, η χώρα βρίσκεται σε φάση μετάβασης από μικρής κλίμακας παραγωγή σε μεγάλης κλίμακας υπεράκτια, βαθιάς θάλασσας έρευνα. Αν επιβεβαιωθούν εμπορικά εκμεταλλεύσιμα κοιτάσματα και προχωρήσει επιτυχώς η παραγωγή, οι υδρογονάνθρακες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως σημαντικός οικονομικός και γεωπολιτικός μοχλός.