Κάποτε υπήρχε ένα πλάσμα ιερό, σχεδόν μυθικό. Δεν ήταν ούτε ο Μινώταυρος ούτε η Γκρέτα Τούνμπεργκ πριν γίνει meme. Ήταν το ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς. Ντυμένο με ζιβάγκο και φθαρμένο λόγο, κραδαίνοντας τη «Διαύγεια» και τη λέξη «εμείς», είχε πάρει στους ώμους του τις ελπίδες μιας χώρας που μόλις είχε βγει από το τούνελ με τις φωτιές των μνημονίων να αχνίζουν ακόμα.
Γράφει ο Δημήτρης Δραγώγιας
Αλλά το πλάσμα αυτό δεν άντεξε τα φώτα της εξουσίας – ούτε τις ψάθινες πολυθρόνες της δεκαετίας του ’60 στο Μαξίμου.
Το «ηθικό πλεονέκτημα» λοιπόν την έκανε με ελαφρά πηδηματάκια από τον ΣΥΡΙΖΑ, άφησε σημείωμα ότι «θα λείψει λίγο, αλλά θα επιστρέψει πιο δυνατό», και λίγο αργότερα, βρέθηκε –πού αλλού;– να περιφέρεται ανάμεσα στα λευκά πουκάμισα της Νέας Δημοκρατίας. Εκεί το υποδέχθηκαν με τυμπανοκρουσίες. «Εμείς δεν είμαστε σαν τους προηγούμενους», έλεγαν. «Θα φτιάξουμε κράτος. Ψηφιακό, διάφανο, με apps και υποδομές. Ουδεμία σχέση με τα ράθυμα απογεύματα της κυβερνητικής Αριστεράς».
Και για λίγο φάνηκε να πιάνει. Η λέξη «μεταρρύθμιση» γινόταν trend στο Twitter, ο Πιερρακάκης ήταν κάτι μεταξύ Elon Musk και Κυριάκου Μαραβέγια, και όλοι –ακόμα κι αυτοί που δεν τους έπαιρνε για πολλά– παραδέχονταν πως κάτι κινείται. Το ηθικό πλεονέκτημα λοιπόν, κουρασμένο αλλά καθαρό, έπαιρνε selfies έξω από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και έπινε freddo espresso στα Εξάρχεια χωρίς να ντρέπεται.
Μέχρι που ήρθε ο ΟΠΕΚΕΠΕ.
Είναι σχεδόν ποιητικό να σκάει ένα σκάνδαλο διαχείρισης ευρωπαϊκών αγροτικών επιδοτήσεων την ώρα που η κυβέρνηση διαφημίζει τον «εκσυγχρονισμό της αγροτικής πολιτικής». Ακόμα πιο ποιητικό είναι ότι χρειάστηκε ο ίδιος ο Πρωθυπουργός –ο κ. Μητσοτάκης, γνωστός και ως CEO της Ελλάδας Α.Ε.– να πει δημόσια αυτό που μέχρι χθες ήταν αδιανόητο: «Αποτύχαμε».
Η λέξη χτύπησε σαν καμπάνα: όχι γιατί δεν είχαμε υποψιαστεί πως κάτι σάπιο υπήρχε στο βασίλειο του ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά γιατί μια τέτοια παραδοχή, ειδικά από στόμα Νεοδημοκράτη, είναι σαν να ακούς τον Άδωνι να λέει ότι ο σοσιαλισμός έχει και καλά σημεία.
Και τώρα; Τώρα το ηθικό πλεονέκτημα –ξεπλυμένο ξανά και με το ταμπελάκι «πλυντήριο Siemens» να κρέμεται από το πέτο του– ψάχνει καινούργιο σπίτι. Ή, μάλλον, προσπαθεί να θυμηθεί πού το άφησαν τελευταία φορά.
Ποιος χωράει πια αυτό το πλεονέκτημα; Η Αριστερά; Όχι βέβαια. Μπορεί να ξεκίνησε με το «πρώτη φορά», αλλά κατέληξε σε κάτι ανάμεσα σε «δεύτερη ευκαιρία» και «τρίτο ρεύμα ρεαλισμού με γυριστή». Ο ΣΥΡΙΖΑ του σήμερα είναι σαν reunion παλιού συγκροτήματος: παίζουν τα γνωστά, λένε για καινούργια αρχή, αλλά το κοινό έχει μεγαλώσει κι έχει αφήσει τις αφέλειες για τον Αλέξη.
Η Νέα Δημοκρατία; Μετά το «αποτύχαμε», θα χρειαστεί κάτι παραπάνω από μεταρρυθμιστική γλώσσα του PowerPoint για να πείσει πως το ηθικό πλεονέκτημα δεν τους έπεσε μεγάλο. Η φθορά της εξουσίας μυρίζει από μακριά – και δεν είναι το σουβλάκι από το κυλικείο της Βουλής.
Το ΠΑΣΟΚ; Αν μπορούσε να βρει το ηθικό πλεονέκτημα, θα είχε ήδη βρει και το 13%. Προς το παρόν, βρίσκεται στη φάση «είμαστε σοβαροί, είμαστε πράσινοι, δώστε μας λίγο χρόνο». Αλλά το πλεονέκτημα δεν είναι ρετρό τσάντα να το ξεσκονίσεις για τις εκλογές – πρέπει να το κερδίσεις με πολιτικό θάρρος και όχι μόνο με ταμπέλες.
Οι μικρότεροι; ΜέΡΑ25, Πλεύση, Νίκη, ΚΚΕ; Κάποιοι φωνάζουν, κάποιοι προσεύχονται, κάποιοι ελπίζουν. Αλλά το ηθικό πλεονέκτημα, όπως και οι τράπεζες, θέλει κεφάλαιο. Κι αυτή την εποχή, ο πολιτικός ηθικός λόγος έχει υπερφορολογηθεί.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος έχει το πλεονέκτημα – αλλά και το τι το κάνει. Η ηθική στην πολιτική είναι σαν τον καφέ φίλτρου: όλοι λένε πως τον προτιμούν, αλλά μόλις ξεμείνουν από χρόνο, παραγγέλνουν εσπρέσο. Βραχυπρόθεσμη δόση αποτελεσματικότητας με έντονη γεύση υποκρισίας.
Το ηθικό πλεονέκτημα μοιάζει να ‘χει γίνει πια σαν τον ξεχασμένο μπλε φάκελο του ΑΣΕΠ: όλοι λένε ότι υπάρχει, αλλά κανείς δεν το βρίσκει όταν το χρειάζεται.
Και κάπως έτσι, φτάνουμε στο σήμερα: με τον πρωθυπουργό να ομολογεί αποτυχία, την αντιπολίτευση να προσπαθεί να την κεφαλαιοποιήσει χωρίς να ιδρώσει, και τους πολίτες να κοιτούν αποχαυνωμένοι – ή απλώς να κάνουν scroll στο TikTok, όπου τουλάχιστον το timeline έχει λιγότερες ψευδαισθήσεις.
ΥΓ. Το ηθικό πλεονέκτημα είναι σαν το delivery: άμα αργήσει, δεν το θες πια. Ίσως τελικά δεν χρειαζόμαστε κόμμα να το κουβαλά. Ίσως χρειάζεται απλώς μια κοινωνία να το απαιτεί. Μέχρι τότε, θα συνεχίζει να περιπλανιέται – άλλοτε ως σύνθημα, άλλοτε ως ανέκδοτο. Και θα εμφανίζεται πάντα όταν οι κυβερνήσεις παραιτούνται απ’ την αλαζονεία τους και ψελλίζουν: αποτύχαμε.
Εκεί κάπου, ίσως το δούμε να περνά ξανά – με το σακίδιό του στον ώμο, λίγο κουρασμένο, αλλά πάντα έτοιμο να αλλάξει στρατόπεδο.
