Υπάρχει μια ερώτηση που επαναλαμβάνεται σε κάθε πάνελ, σε κάθε δελτίο: «Πόσες θέσεις εργασίας θα εξαφανίσει η Τεχνητή Νοημοσύνη;» Είναι η λάθος ερώτηση που μας κρατάει καθηλωμένους στον φόβο τη στιγμή που οι ανταγωνιστές μας τρέχουν.
Ας πούμε την αλήθεια που λίγοι λένε δυνατά. Το πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας δεν είναι ότι έχουμε πολλούς εργαζόμενους και λίγες δουλειές. Είναι το αντίθετο. Γερνάμε, οι νέοι μας φεύγουν, και σε λίγα χρόνια θα έχουμε λιγότερα χέρια να κρατήσουν όρθια μια οικονομία που θέλει να αναπτυχθεί.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι η απειλή. Είναι η απάντηση. Μια χώρα με συρρικνούμενο εργατικό δυναμικό έχει έναν δρόμο για να μείνει ανταγωνιστική: να παράγει περισσότερα με λιγότερους. Αυτό ακριβώς κάνει η ΤΝ. Δεν διώχνει τον λογιστή, τον μηχανικό, τον υπάλληλο· τους απαλλάσσει από τη ρουτίνα και τους εναποθέτει τον σχεδιασμό και την διαχείριση.
Όμως εδώ κρύβεται το πραγματικά ελληνικό στοίχημα, αυτό που οι περισσότεροι προσπερνούν. Η Ελλάδα δεν θα κερδίσει φτιάχνοντας το επόμενο μεγάλο μοντέλο στη Σίλικον Βάλεϊ. Θα κερδίσει — ή θα χάσει — από τη διάχυση. Από το αν τα εργαλεία αυτά θα φτάσουν στο μικρό ξενοδοχείο της Νάξου, στο οικογενειακό ναυτιλιακό γραφείο του Πειραιά, στον παραγωγό ελαιολάδου, στο λογιστήριο της γειτονιάς. Είμαστε χώρα μικρομεσαίων επιχειρήσεων· εκεί δουλεύει η συντριπτική πλειονότητα των Ελλήνων. Αν η ΤΝ μείνει προνόμιο των λίγων μεγάλων εταιριών, το παραγωγικό όφελος θα μας προσπεράσει. Αν φτάσει στους πολλούς μικρομεσαίους, θα εξελιχθεί η χώρα.
Αυτό απαιτεί απόφαση, όχι ευχολόγια. Τρία πράγματα. Πρώτον, κατάρτιση που δεν τελειώνει στα είκοσι. Ο εργαζόμενος του 2030 θα επανεκπαιδεύεται διαρκώς — εθνικό στοίχημα, όχι σεμινάριο για λίγους.
Δεύτερον, ένα κράτος που βοηθά τον μικρομεσαίο να υιοθετήσει την τεχνολογία, αντί να τον πνίγει. Η Ευρώπη κινδυνεύει να γίνει η ήπειρος που ρυθμίζει ό,τι δεν παράγει. Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να αντιγράψει αυτό το λάθος.
Τρίτον, και κρισιμότερο: κυριαρχία. Όποιος σχεδιάζει το λογισμικό ορίζει σιωπηλά τι επιτρέπεται και τι όχι — πολύ πριν τι εκφράσει ο νομοθέτης. Όταν εκατοντάδες χιλιάδες ελληνικές επιχειρήσεις στηρίζονται σε ξένα εργαλεία των οποίων τους κανόνες δεν διαπραγματεύονται, αυτό δεν είναι απλώς τεχνολογική εξάρτηση.
Είναι απώλεια κυριαρχίας. Ένα έθνος ψηφιακών ενοικιαστών δεν είναι κυρίαρχο αλλά ούτε καινοτόμο έθνος. Κυριαρχία δεν σημαίνει να χτίσουμε τα πάντα μόνοι μας — δεν γίνεται. Σημαίνει να έχουμε δικές μας υποδομές εκεί που μετράει, δεδομένα που παραμένουν δικά μας, και — πάνω απ’ όλα — θέση στο τραπέζι όπου σχεδιάζονται τα εργαλεία και οι κανόνες τους. Παίκτης ή θεατής: αυτή είναι η μόνη ουσιαστική επιλογή.
Οι χώρες που θα κερδίσουν την επόμενη δεκαετία θα είναι αυτές που με την σωστή στρατηγική θα αξιοποιήσουν παραγωγικά τα νέα εργαλεία. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν ήρθε για να μας κάνει ψυχολογικό τεστ φόβου αλλά ως μια πρόκληση που πρέπει να αποδεχθούμε σε περιορισμένο χρονοδιάγραμμα.
