Mία ημέρα αφότου η περσινή νικήτρια του Νόμπελ Ειρήνης, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, χάρισε το βραβείο της στον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ -για την ακρίβεια το μετάλλιο και όχι το χρηματικό ποσό που το συνοδεύει, η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ κράτησε κλειστά τα αυτιά σε όποιες φωνές ζητούν αλλαγή στο καταστατικό της ως προς τις συνέπειες που μπορεί να προκαλέσει μια τέτοια χειρονομία, και απάντησε: Το Νόμπελ Ειρήνης παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένο με το άτομο ή τον οργανισμό που ορίζεται ως ο νικητής.
Στο παρελθόν πολλές φορές έχουν καταγραφεί φωνές για αλλαγή στο Καταστατικό της Επιτροπής, δεδομένου ότι τα Νόμπελ έχουν κατά καιρούς φτάσει , για διάφορους λόγους σε «χέρια» που έχουν επικριθεί και έχουν υπάρξει εστίες διαμάχης.
Τι περιελάμβανε το βραβείο της Ματσάδο
Εκτός από το χρυσό μετάλλιο, το βραβείο της Ματσάδο περιελάμβανε ένα δίπλωμα και 11 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες (1,19 εκατομμύρια δολάρια).
«Ένας βραβευμένος είναι ελεύθερος να κρατήσει, να χαρίσει, να πουλήσει»…
«Ανεξάρτητα από την τύχη που μπορεί να έχει το μετάλλιο, το δίπλωμα ή το χρηματικό έπαθλο, ο αρχικός νικητής είναι και παραμένει αυτός που καταγράφεται στην ιστορία ως ο αποδέκτης του βραβείου», αναφέρει σε ανακοίνωσή του ο φορέας απονομής των βραβείων.
«Δεν υπάρχουν περιορισμοί στο καταστατικό του Ιδρύματος Νόμπελ σχετικά με το τι μπορεί να κάνει ένας βραβευμένος με το μετάλλιο, το δίπλωμα ή το χρηματικό έπαθλο. Αυτό σημαίνει ότι ένας βραβευμένος είναι ελεύθερος να κρατήσει, να χαρίσει, να πουλήσει ή να δωρίσει αυτά τα αντικείμενα», προστίθεται στην ανακοίνωση.
Έχει ανακληθεί ποτέ βραβείο Νόμπελ;
Διαμάχες που αφορούν βραβευθέντες με Νόμπελ Ειρήνης, έχουν καταγραφεί και στο παρελθόν ουδέποτε όμως το βραβείο έχει ανακληθεί.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Άλες Μπιαλιάτσι, νικητή του 2022, ο οποίος καταδικάστηκε σε 10 χρόνια φυλάκισης από δικαστήριο της Λευκορωσίας για “οικονομικές παραβάσεις” και λαθρεμπόριο.
Όπως αναφέρει (και) το PBS η διεθνής κοινότητα χαρακτήρισε τη δίκη και την καταδίκη, πολιτικά υποκινούμενη, ως αντίποινα για την καταγραφή βασανιστηρίων και εξαφανίσεων αντιπολιτευομένων από τον «κορυφαίο υποστηρικτή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Λευκορωσίας», μετά την επανεκλογή του Αλεξάντερ Λουκασένκο, το 2020.
Για την ιστορία, ο Μπιαλιάτσι απελευθερώθηκε στις 13/12 του 2025, μαζί με 122 πολιτικούς κρατούμενους, έπειτα από διαπραγματεύσεις που έγιναν μεταξύ της κυβέρνησης της Λευκορωσίας και απεσταλμένου του Τραμπ στη χώρα, στο πλαίσιο της άρσης κυρώσεων των ΗΠΑ.
Η Επιτροπή είχε διευκρινίσει πως αφορούσε εξωτερικές πολιτικές ενέργειες και όχι παραβιάσεις των προϋποθέσεων που υπάρχουν για την ανάδειξη του νικητή, επαναλαμβάνοντας πως στο καταστατικό αναφέρεται ότι δεν υπάρχει δυνατότητα ανάκλησης, για οποιονδήποτε λόγο -συμπεριλαμβανομένων σκανδάλων ή αλλαγή απόψεων.
Ένα Νόμπελ στα χέρια ενός ναζί
Στην ιστορία των Νόμπελ καταγράφονται και περιπτώσεις που συνδέθηκαν με σκοτεινές πολιτικές επιλογές των βραβευμένων.
Χαρακτηριστική περίπτωση, ο Νορβηγός συγγραφέας Κνουτ Χάμσουν, κάτοχος του Νόμπελ Λογοτεχνίας του 1920, φέρεται να παρέδωσε το μετάλλιό του στον Γιόζεφ Γκέμπελς κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Ο Χάμσουν είχε συναντηθεί με τον Αδόλφο Χίτλερ και τον Γκέμπελς το 1943 και είχε εκφράσει δημόσια τη στήριξή του στη γερμανική κατοχή της Νορβηγίας.
Οι Δανοί φυσικοί Νιλς Μπορ και Όγκουστ Κρογκ είχαν διαθέσει τα μετάλλιά τους, τα οποία είχαν κερδίσει το 1922 και το 1920 αντίστοιχα, για τη συγκέντρωση χρημάτων υπέρ των Φινλανδών πολιτών κατά τον Χειμερινό Πόλεμο του 1939-1940.
Την ίδια περίοδο, οι Γερμανοί φυσικοί Μαξ φον Λάουε και Τζέιμς Φρανκ παρέδωσαν τα μετάλλιά τους στον Νιλς Μπορ, προκειμένου να αποφευχθεί η κατάσχεσή τους από τις ναζιστικές αρχές.
Ο Ούγγρος χημικός Γκέοργκ ντε Χέβεσι διέλυσε τα μετάλλια σε οξύ για να αποτραπεί η κατάσχεση του χρυσού. Μετά τη λήξη του πολέμου, το Ίδρυμα Νόμπελ ανακατασκεύασε τα μετάλλια και τα επέστρεψε στις οικογένειες των βραβευμένων.
Και ένα άλλο στις δημοπρασίες του Christie’s
Ο Τζέιμς Ντ. Γουάτσον, ο οποίος είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής το 1962 μαζί με τους Φράνσις Κρικ και Μόρις Γουίλκινς για την ανακάλυψη της δομής του DNA, πούλησε το μετάλλιό του το 2014 μέσω του οίκου Christie’s.
Το μετάλλιο πωλήθηκε για περίπου 4,8 εκατομμύρια δολάρια.
Αγοραστής ήταν ο Ρώσος επιχειρηματίας Αλισέρ Ουσμάνοφ, ο οποίος το επέστρεψε στον Γουάτσον το 2015 σε επίσημη τελετή στη Μόσχα. Αργότερα, το 2022, η Ευρωπαϊκή Ένωση επέβαλε κυρώσεις στον Ουσμάνοφ λόγω των δεσμών του με τη ρωσική κυβέρνηση.
Διαβάστε επίσης:
Μπλόκα: Ποιοι εκπροσωπούν τους αγρότες στο ραντεβού με τον Πρωθυπουργό
Δεν είναι οι μύες το μυστικό: Τι αποκαλύπτει η επιστήμη για την ανδρική γοητεία
Γαλλία: Στο «μικροσκόπιο» ο Ντομινίκ Πελικό για 2 ακόμη υποθέσεις βιασμού
