Στις αρχές του 20ού αιώνα, η ανάδυση μιας ασκητικής φιγούρας με αντισυμβατική εμφάνιση και ακλόνητη πίστη στις αρχές της μη βίας, έμελλε να αποτελέσει τη μεγαλύτερη πρόκληση για την πανίσχυρη Βρετανική Αυτοκρατορία. Ο Μοχάντας Καραμτσάντ Γκάντι, στον οποίο αποδόθηκε ο τίτλος «Μαχάτμα» (Μεγάλη Ψυχή), δεν υπήρξε απλώς ένας πολιτικός ηγέτης, αλλά ένας οικουμενικός στοχαστής. Η φιλοσοφία του, η οποία βασιζόταν στη δύναμη της αλήθειας και την ειρηνική ανυπακοή, ξεπέρασε τα σύνορα της ινδικής χερσονήσου και ενέπνευσε τα σημαντικότερα κινήματα για τα ανθρώπινα δικαιώματα παγκοσμίως.
Η διαμόρφωση του χαρακτήρα και η ευρωπαϊκή παιδεία
Γεννημένος το 1869 στο Πορμπαντάρ, ο Γκάντι μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον όπου η θρησκευτική ευλάβεια και η πολιτική ευθύνη ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες. Οι αρχές του Ζαϊνισμού, που πρέσβευαν τον απόλυτο σεβασμό σε κάθε έμβιο ον και την αυτοκάθαρση μέσω της νηστείας, σφράγισαν την προσωπικότητά του. Παρά τις νεανικές του αμφισβητήσεις, η μετάβασή του στο Λονδίνο το 1888 για νομικές σπουδές υπήρξε καθοριστική. Εκεί, η προσπάθειά του να διατηρήσει τις παραδόσεις του, όπως τη χορτοφαγία, μέσα σε ένα ξένο πολιτισμικό πλαίσιο, τον ανάγκασε να αναπτύξει τη μαχητικότητα και την επιχειρηματολογία του. Η μελέτη θρησκευτικών κειμένων, από την Μπαγκαβατ Γκίτα έως τη Βίβλο, του προσέφερε τα πνευματικά εφόδια για τη διαμόρφωση της δικής του ηθικής πυξίδας.
Το βάπτισμα του πυρός και η γέννηση της «Σατιαγκράχα»
Η μετάβασή του στη Νότια Αφρική το 1893 αποτέλεσε το σημείο μηδέν για την πολιτική του δράση. Ερχόμενος αντιμέτωπος με το σκληρό καθεστώς των φυλετικών διακρίσεων, ο Γκάντι βίωσε την ταπείνωση και την αδικία, γεγονός που τον ώθησε να οργανώσει την πρώτη συστηματική αντίσταση των Ινδών μεταναστών. Σε αυτό το πεδίο σφυρηλατήθηκε η στρατηγική της «παθητικής αντίστασης», η οποία δεν αποτελούσε δείγμα αδυναμίας, αλλά μια ανώτερη μορφή θάρρους. Πίστευε ακράδαντα ότι η βία προσφέρει μόνο πρόσκαιρες λύσεις, ενώ το ηθικό αποτύπωμα που αφήνει είναι μόνιμα καταστροφικό. Εκεί μετατράπηκε από έναν διστακτικό νομικό σε έναν χαρισματικό ηγέτη, έτοιμο να αμφισβητήσει το κατεστημένο.
Η επιστροφή στην Ινδία και η διεκδίκηση της Ανεξαρτησίας
Επιστρέφοντας στην πατρίδα του το 1915, ο Γκάντι ανέλαβε τα ηνία του εθνικού κινήματος σε μια κρίσιμη καμπή. Το μήνυμά του ήταν σαφές: η κυριαρχία των Βρετανών στηριζόταν στην υποταγή των ίδιων των Ινδών. Με εμβληματικές δράσεις, όπως η «Πορεία του Αλατιού» το 1930, κινητοποίησε εκατομμύρια ανθρώπους, αποδεικνύοντας ότι η μαζική πολιτική ανυπακοή μπορεί να παραλύσει μια αυτοκρατορική διοίκηση. Παρά τις επανειλημμένες φυλακίσεις, παρέμεινε αμετακίνητος στην άρνησή του να χρησιμοποιήσει βία, ακόμη και όταν οι συνθήκες ήταν ακραίες. Η στάση του κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ανάγκασε το Λονδίνο να υποσχεθεί την αυτονομία της Ινδίας, αναγνωρίζοντας πλέον το δίκαιο των αιτημάτων του.
Το τραύμα του διαμελισμού και η τραγική κατάληξη
Η επίτευξη της ανεξαρτησίας το 1947 συνοδεύτηκε από τη βαθιά θλίψη του Γκάντι για τον διαμελισμό της χώρας σε Ινδία και Πακιστάν. Ο ίδιος υπήρξε ο κυριότερος πολέμιος της διαίρεσης, θεωρώντας ότι ο θρησκευτικός πλουραλισμός ήταν η δύναμη του ινδικού έθνους. Οι προσπάθειές του να σταματήσει τις αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ ινδουιστών και μουσουλμάνων τον κατέστησαν στόχο των εξτρεμιστών. Στις 30 Ιανουαρίου 1948, ο Μαχάτμα δολοφονήθηκε από έναν φανατικό ινδουιστή, ο οποίος εξέλαβε τη μετριοπαθή και ενωτική του στάση ως αδυναμία. Ο θάνατός του προκάλεσε παγκόσμια συγκίνηση, καθώς η ανθρωπότητα έχασε έναν από τους σημαντικότερους υπερασπιστές της ειρήνης.
Διαβάστε επίσης:
Αφιέρωμα στη ζωή και τη σκέψη του Αντόνιο Γκράμσι
Σαν σήμερα γεννήθηκε η Σιμόν ντε Μποβουάρ: Αφιέρωμα στη ζωή και τη σκέψη της
Σαν σήμερα έφυγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης – Το τελευταίο του κείμενο (βίντεο)
