Σε ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής οριοθέτησης των θαλάσσιων οικοπέδων νότια και δυτικά της Κρήτης προχώρησε η Λιβύη, καταθέτοντας στις 20 Ιουνίου Ρηματική Διακοίνωση στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, η οποία δημοσιεύθηκε επισήμως στις 3 Ιουλίου (A/79/860). Για πρώτη φορά, η Τρίπολη καταγράφει σε επίσημο έγγραφο διεκδίκηση επί ελληνικών θαλάσσιων περιοχών, στηριζόμενη στο παράνομο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο του 2019.
Η εξέλιξη ανεβάζει κατακόρυφα την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο και δημιουργεί νέο περιβάλλον διπλωματικής πίεσης για την Αθήνα, η οποία έχει ήδη προχωρήσει στην παραχώρηση θαλάσσιων οικοπέδων σε διεθνείς ενεργειακούς κολοσσούς, όπως η ExxonMobil και η Chevron.
Αμφισβήτηση της ελληνικής οριοθέτησης – «Παραβίαση διεθνούς δικαίου»
Στη Ρηματική Διακοίνωση της Λιβύης, αναφέρεται ρητά ότι τα θαλάσσια οικόπεδα που έχει χαράξει η Ελλάδα νότια της Κρήτης «βρίσκονται εντός λιβυκών θαλάσσιων περιοχών» και ότι η ελληνική κίνηση για παραχώρηση αδειών αποτελεί «σοβαρή παραβίαση του διεθνούς δικαίου, ιδίως των διατάξεων της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας». Παράλληλα, καλείται η διεθνής κοινότητα, υπό την ηγεσία του ΟΗΕ, να αποτρέψει οποιαδήποτε ενέργεια που «θα μπορούσε να οδηγήσει σε κλιμάκωση».
Αξιοσημείωτο είναι πως η Λιβύη, ενώ αναγνωρίζει ότι πρόκειται για περιοχές που αποτελούν «αντικείμενο άλυτης διαφοράς με την Ελλάδα», στο ίδιο έγγραφο τις χαρακτηρίζει μονομερώς ως “λιβυκές θαλάσσιες ζώνες”. Ταυτόχρονα, μέσω της λιβυκής Εθνικής Εταιρείας Πετρελαίου (NOC), επισημαίνεται ότι οι ελληνικές κινήσεις «παραβιάζουν την οριοθετική γραμμή», δηλαδή τη γραμμή που προκύπτει από την εφαρμογή του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Χάρτες με κατάργηση της ελληνικής ΑΟΖ νότια της Κρήτης
Οι χάρτες που συνοδεύουν τη διακοίνωση, παρουσιάζουν μια διακεκομμένη οριοθετική γραμμή που εκτείνεται ανατολικά και νοτιοανατολικά της Κρήτης, εξαλείφοντας στην πράξη κάθε ελληνική επήρεια σε θαλάσσιες ζώνες στην περιοχή. Η εικόνα αυτή συνιστά την πρώτη επίσημη αποτύπωση της λιβυκής διεκδίκησης, σε πλήρη συνέργεια με το αφήγημα της Άγκυρας για τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Η Ρηματική Διακοίνωση συνδέει ευθέως τις διεκδικήσεις της Λιβύης με τις πρόσφατες κινήσεις της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία προχώρησε σε διεθνή διαγωνισμό αδειοδότησης για έρευνες υδρογονανθράκων, ανακοινώνοντας την παραχώρηση των οικοπέδων “Κρήτη 1” και “Κρήτη 2”. Σύμφωνα με τη λιβυκή πλευρά, το 85% της έκτασης αυτών των οικοπέδων βρίσκεται εντός “λιβυκής θάλασσας”.
Απορρίπτει τετελεσμένα – Αλλά ανοίγει δίαυλο διαλόγου
Παρά την επιθετική ρητορική, η Τρίπολη διατηρεί ανοιχτό παράθυρο διαλόγου, αναφέροντας ότι «η διαφορά πρέπει να επιλυθεί ειρηνικά, μέσω διαπραγματεύσεων», διατυπώνοντας τη δέσμευσή της στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και στις αρχές της ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Αυτή η παραδοχή έχει τη δική της σημασία, καθώς αποτελεί τεκμηρίωση διεθνούς διαφοράς, διευκολύνοντας τις θέσεις της ελληνικής διπλωματίας, που επιδιώκει διαπραγμάτευση και –αν αυτή αποτύχει– παραπομπή στη Χάγη, όπου το Διεθνές Δικαστήριο θα εξετάσει και τη νομιμότητα του Τουρκολιβυκού Μνημονίου.
Αθήνα: Προς τεχνοκρατικό διάλογο με Λιβύη
Στο μεταξύ, ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει ήδη προτείνει τη σύσταση τεχνοκρατικών ομάδων με την Ανατολική Λιβύη, ενώ αντίστοιχη πρόταση αναμένεται να διατυπωθεί και προς την κυβέρνηση της Τρίπολης, κατά την επικείμενη επίσκεψή του.
Κυβερνητικές πηγές αναγνωρίζουν ότι η λιβυκή Ρηματική Διακοίνωση αναιρεί προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί το προηγούμενο διάστημα περί «σεβασμού» των ελληνικών χαράξεων, στη βάση του Νόμου 4001/2011. Το θερμόμετρο ανεβαίνει, με τη Λιβύη να επιχειρεί πλέον αυτοτελή αξίωση θαλάσσιας κυριαρχίας νοτίως της Κρήτης, στο πλευρό μιας αναθεωρητικής Τουρκίας που μεθοδικά προωθεί τα τετελεσμένα της στη Μεσόγειο.
Η υπόθεση προσλαμβάνει νέα στρατηγική σημασία καθώς εμπλέκει το σύνολο της ενεργειακής πολιτικής της χώρας, τα ευρωπαϊκά επενδυτικά συμφέροντα και την ανάγκη θεσμικής υπεράσπισης της ελληνικής ΑΟΖ με νομικά και πολιτικά μέσα.
