Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η ευρωπαϊκή κινητοποίηση γύρω από το νέο πρόγραμμα «Διευκόλυνση Ασφάλειας για την Ευρώπη» (SAFE), το οποίο προβλέπει δανεισμό ύψους έως 150 δισ. ευρώ με στόχο την κοινή αγορά οπλικών συστημάτων, τόσο για την ενίσχυση της Ουκρανίας όσο και για την αυτονομία της ευρωπαϊκής άμυνας. Η Ελλάδα συμμετέχει στη διαδικασία, με αίτημα δανεισμού 1,2 δισ. ευρώ, όπως ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης.
Κούρσα μέχρι τα μεσάνυχτα – Πάνω από 20 χώρες στην ουρά
Η καταληκτική ημερομηνία υποβολής αιτήσεων ήταν η Τρίτη, και περισσότερες από 20 χώρες της ΕΕ εκδήλωσαν ενδιαφέρον. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο Άμυνας της ΕΕ, Τόμας Ρενιέ, Βέλγιο, Κύπρος, Ισπανία, Ουγγαρία, Βουλγαρία, Εσθονία, Φινλανδία και Λιθουανία έχουν ήδη κάνει την κίνησή τους, ενώ η Ελλάδα, η Τσεχία και η Λετονία καταθέτουν τις αιτήσεις τους στο «παρά πέντε». Το πρόγραμμα προσφέρει 45ετή περίοδο αποπληρωμής και προκαταβολές έως 15%, με χρηματοδότηση από κοινό δανεισμό της ΕΕ, στηριζόμενο στην ΑΑΑ πιστοληπτική αξιολόγηση της Ένωσης.
Ποιοι λένε «ναι» και ποιοι μένουν απέξω
Η Γαλλία, διαχρονικός υποστηρικτής της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας, ετοιμάζει αίτηση παρά τα δημοσιονομικά της προβλήματα. Αντίθετα, η Γερμανία, η Σουηδία και οι Κάτω Χώρες κρατούν αποστάσεις, προβάλλοντας πολιτικές και οικονομικές επιφυλάξεις. Η Αυστρία και η Ιταλία, αν και φιλικές προς την Ουκρανία, εμφανίζονται επιφυλακτικές λόγω υψηλού δημόσιου χρέους και κινδύνου παράτασης στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, το SAFE δεν περιορίζεται μόνο σε αγορές οπλισμού από την ευρωπαϊκή αγορά, αλλά επιτρέπει και άμεσες προμήθειες από την Ουκρανία, συμβάλλοντας στη στήριξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας και στην τεχνολογική της ενσωμάτωση στην ΕΕ.
Τραμπ, Ουάσινγκτον και ευρωπαϊκή πίεση
Η δυναμική του προγράμματος επηρεάζεται άμεσα από τις νέες θέσεις του Ντόναλντ Τραμπ και το πάγωμα της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία. Με τον Λευκό Οίκο να στέλνει το μήνυμα ότι ο πόλεμος δεν είναι πλέον προτεραιότητα, οι ευρωπαίοι εταίροι καλούνται να καλύψουν το κενό, χρηματοδοτώντας τη συνέχιση του αγώνα του Κιέβου και ταυτόχρονα θωρακίζοντας τα δικά τους αποθέματα.
Σε επιστολή τους προς τα κράτη-μέλη, οι επίτροποι Άντριους Κουμπίλιους (Άμυνας) και Βάλντις Ντομπρόβσκις (Οικονομίας) σημειώνουν με έμφαση:
«Προμήθειες για την Ουκρανία, με την Ουκρανία, εντός της Ουκρανίας – μπορούν να κάνουν τη διαφορά για τη συλλογική μας ασφάλεια».
Το ελληνικό αίτημα και η γεωπολιτική πρόκληση
Η ελληνική κυβέρνηση αξιολογεί το SAFE ως πολλαπλή ευκαιρία: τόσο για την ενίσχυση των εθνικών αμυντικών αποθεμάτων, όσο και για την ενεργοποίηση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Το αίτημα των 1,2 δισ. ευρώ συνδέεται, όπως αναφέρουν αρμόδιες πηγές, με επενδύσεις σε υποδομές, νέα συμβόλαια και ενίσχυση συμμαχικών υποχρεώσεων.
Αν και οι αιτήσεις τυπικά έκλεισαν χθες, η Κομισιόν αφήνει παράθυρο για εκπρόθεσμες υποβολές, κάτι που μπορεί να ανεβάσει το συνολικό ποσό των αιτήσεων πάνω από τα 100 δισ. ευρώ, ίσως και πολύ κοντά στο πλαφόν των 150 δισ.
Η Ευρώπη καλείται να «πληρώσει» την αυτονομία της
Το SAFE δεν είναι απλώς ένα χρηματοδοτικό εργαλείο. Είναι ένα στρατηγικό τεστ για την ικανότητα της Ευρώπης να αναλάβει τις ευθύνες της, σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ κλείνουν το πορτοφόλι τους και η Ουκρανία εξακολουθεί να χρειάζεται τεράστια στρατιωτική υποστήριξη.
Η πρόκληση είναι διπλή: να στηριχθεί η Ουκρανία χωρίς καθυστέρηση και παράλληλα να ενισχυθεί η αμυντική αυτάρκεια της ΕΕ, όχι μόνο απέναντι στη Ρωσία, αλλά και απέναντι στην πιθανότητα ενός γεωπολιτικού κενού που θα αφήσουν πίσω οι ΗΠΑ. Και για αυτό – η πολιτική απόφαση είναι σαφής: τα όπλα στον Ζελένσκι, τα δάνεια στην Ευρώπη.
