Στον κόσμο της πολιτικής είναι αληθές ότι οι μεγάλες ιδέες συνήθως συγκρούονται με τις μικρές αποστάσεις. Και εκεί κάπου αναδύεται το «δίλημμα του σκαντζόχοιρου» — ένα φιλοσοφικό παράδοξο που περιγράφει δύο σκαντζόχοιρους που θέλουν να πλησιάσουν για να ζεσταθούν, αλλά τραυματίζουν ο ένας τον άλλον με τα αγκάθια τους.
Γράφει ο Κώστας Τσιτούνας
Στην Ελλάδα του 2025, αυτό το δίλημμα μοιάζει να περιγράφει με ακρίβεια την κατάσταση της Κεντροαριστεράς.
Μετά από μια δεκαετία κρίσεων, διχασμών και αλλεπάλληλων ανακατατάξεων, τα κόμματα και οι φορείς που κινούνται στον ευρύτερο χώρο της Κεντροαριστεράς φαίνονται πρόθυμοι να πλησιάσουν.
Μιλούν για ενότητα, για συγκλίσεις, για “προοδευτικό μέτωπο”. Όμως, κάθε φορά που γίνεται το βήμα προς τη σύγκλιση, τα “αγκάθια” των ιδεολογικών διαφορών, των προσωπικών φιλοδοξιών και των ιστορικών φορτίσεων κάνουν την επαφή οδυνηρή — ή αδύνατη.
Κεντροαριστερά: Η φαντασίωση της ενότητας
Η ιδέα της ενοποίησης της Κεντροαριστεράς έχει επανέλθει το τελευταίο διάστημα με ένταση.
ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ, Νέα Αριστερά και μικρότερα αριστερά και κεντρώα σχήματα μιλούν —σποραδικά ή στρατηγικά— για την ανάγκη ενός κοινού πολιτικού χώρου απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και την ακροδεξιά πίεση. Όμως η συζήτηση για «ενότητα» παραμένει συχνά επιφανειακή, ρηχή και αμήχανη.
Είναι ενότητα γύρω από τι; Τι πολιτικό πρόσημο; Ποια ηγεσία; Ποιο αφήγημα για το μέλλον;
Ιδεολογικά «αγκάθια»
Η σύγκρουση ανάμεσα στην «ανανεωτική αριστερά» και τον «μεταρρυθμιστικό κεντρώο ρεαλισμό» δεν έχει λυθεί. Για κάποιους, η Κεντροαριστερά πρέπει να εκφράσει το αίτημα για κοινωνική δικαιοσύνη, συλλογικότητα, αναδιανομή και θεσμικό εκσυγχρονισμό.
Για άλλους, ο ρόλος της είναι η σταθερότητα, η ευρωπαϊκή σοβαρότητα, και η ανάσχεση του λαϊκισμού — από όπου κι αν προέρχεται.
Αυτές οι τάσεις δεν είναι απαραίτητα ασυμβίβαστες, αλλά η ελληνική πολιτική κουλτούρα τείνει να τις αντιμετωπίζει ως εχθρικές.
Κεντροαριστερά: Προσωπικές ηγεσίες, χωρίς κοινό όραμα
Η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει πείσει ότι μπορεί να οικοδομήσει έναν πραγματικά ενωτικό λόγο, ενώ το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να ανακτήσει το προφίλ της παλιάς κραταιάς δύναμης, αλλά συχνά μοιάζει περισσότερο προσηλωμένο στη νοσταλγία παρά στο μέλλον.
Τα μικρότερα σχήματα, από τη ΜεΡΑ25 έως την Πλεύση Ελευθερίας, το Πράσινο Κίνημα και τους Οικολόγους κρατούν αποστάσεις — άλλες φορές από αδυναμία και άλλες από αίσθηση ηθικής ανωτερότητας.
Η απειλή της πολιτικής μοναξιάς
Όπως οι σκαντζόχοιροι στο παράδοξο του Σοπενχάουερ, έτσι και τα κόμματα της Κεντροαριστεράς κινδυνεύουν από τη μοναξιά: αν απομακρυνθούν το ένα από το άλλο για να αποφύγουν το «τρύπημα», καταλήγουν πολιτικά άχρηστα ή αόρατα.
Αν πλησιάσουν χωρίς να συμφωνήσουν στους κανόνες συμβίωσης, αλληλοτραυματίζονται και καταστρέφουν την όποια κοινή προοπτική.
Ο δρόμος της υπέρβασης
Η υπέρβαση του διλήμματος του σκαντζόχοιρου δεν έρχεται μέσα από ρομαντικές φαντασιώσεις περί «προοδευτικής ενότητας», αλλά από συνειδητή, ώριμη πολιτική πράξη. Από μια κοινή συμφωνία για το τι σημαίνει Κεντροαριστεράστην Ελλάδα του σήμερα. Από έναν ειλικρινή διάλογο, όχι μόνο για το τι μας ενώνει, αλλά και για το πώς μπορούμε να συνυπάρξουμε, παρότι διαφωνούμε.
Χρειάζεται, με άλλα λόγια, ένας πολιτικός πολιτισμός που θα επιτρέπει στα «αγκάθια» να υπάρχουν — αλλά όχι να σκοτώνουν την επαφή.
Δεν χρειάζεται να είσαι φιλόσοφος για να καταλάβεις τι πρέπει να γίνει…
